Tregimi i javës/ Leonora Carrington: Përtoke nga trishtimi 

Arte

Gazeta Express

16/01/2026 16:15

Mary Leonora Carrington (1917 – 2011) piktore surealiste dhe shkrimtare britaniko-meksikane

PËRTOKE NGA TRISHTIMI 

Nga Leonora Carrington

E shembur përtoke nga trishtimi, u futa në thellësi të maleve kur qiparisat janë aq me maje sa dikush do të mund t’i merrte për armë, ku ferrat kanë gjemba të mëdhenj si gëthapë. Mbërrita te një kopsht i kapluar nga bimët kacavarëse dhe bari i keq me një lulëzim të çuditshëm. Përmes një dere të gjerë vura re një grua të vogël në moshë duke u kujdesur për bimët e saj të hallakatura. Kshte veshur një dantellë ngjyrë mëllage dhe mbante një kapelë të madhe të modës së vjetër. Ajo kapele, e dekoruar me pendla palloi, i rrinte shtrembër dhe një pjesë e flokëve i rridhnin në të dy anët. E ndala hapin tim melankolik dhe e luta gruan në moshë të më jepte një gotë ujë, se kisha etje. 

“Mund të pish,” më tha ajo, me të folurën e saj prej kokete, duke vënë një lule mbrapa veshit të saj. “Eja në kposhtin tim.”

Me një shkathtësi të jashtëzakonshme ajo u dha para meje dhe më kapi për duarsh. Kopshti ishte dëng me skulptura të vjetra kafshësh, që të gjitha pak a shumë pa kokë. Bimë të të gjitha llojeve me bollëk, duke u rritur me atë shkëlqimin tropikal. Gruaja e vogël në moshë brofte majtas e djathtas duke ndukur lule, që në fund m’i vuri rreth qafës.

“Ja ku je, tash edhe ti je e veshur,” më tha ajo, duke më shikuar me kokën e anuar. “Neve nuk na pëlqejnë njerëzit që vijnë këtu të paveshur. Personalisht i jap goxha zor të kujdesem me tualetin tim, madje njerëzia mund të thonë se sillem si koketë.” E fshehu fytyrën mbrapa njërës dorë të papastër, duke më shikuar përmes gishtrinjëve të saj. “Jo keq, ë,” murmuriti. “Koketëria ime është bukur e çiltër dhe askush nuk mund ta thotë të kundërtën.” Pas këtyre fjalëve ajo e ngriti fundin e saj lart për një a dy inç dhe unë pashë këmbët e saj të vockla, në çizmet e vogla prej lëkure dreri. “Më kanë thënë se kam këmbë përnjëmend të bukura, por të lutem të mos ia thuash askujt që të kam lënë t’i shikosh…”

“Madam,” thashë unë, “mua më kanë rënë në kokë mijëra telashe dhe të jam shumë mirënjohëse që m’i tregove këmbët më të bukura që kam parë ndonjëherë. Ke këmbët të vockla si tehe thike.”

Fluturoi në krahët e mi dhe më puthi disa herë. Mandej tha  gjithë dinjitet, “E shoh se ti je një person me një inteligjencë të jashtëzakonshme. Do të doja të të ftoja të rrish me mua. Nuk do të pendohesh.”

Ja pra kjo është si u njoha me Arabelle Pegase. Kurrç nuk do t’i harroj sytë e saj të zinj, as këmbët e saj. Më çoi te një liqe i vogël në kopsht dhe më ftoi të pinim. Ai liqe ishte i rrethuar me shelgje lotuese që vareshin mbi ujin e kthjellët. Arabelle shikoi reflektimin e saj në ujë. “Shumë lot kam derdhur këtu,” tha ajo. “E shoh se bukuria ime është bukur prekëse. Me net të tëra kam lëshaur flokët e mia të harlisura në ujë dhe e kam larë trupin tim, duke i thënë ‘Ti i rri krah hënës, mishi yt është më i ndritshëm se drita e saj.’ Ia kam thënë gjithë këto për ta kënaqur, se trupi im është shumë xheloz ndaj hënës. Një mbrëmjeje do të të ftoj ta takosh.” 

Duke u dridhur, shikova thellë në ujë.

Pashë një tufë pallonjsh duke kaluar më anën tjetër të liqenit. I dëgjova kuisjet e tyre të ngjirura.

“Unë gjithmonë vesh të brendshme të kaltra ngjyrë palloi,” vazhdoi Arabelle. “Mëndafsh, natyrisht, me sy të qendisur gjithandej. Sytë janë aty që të shikojnë – merre me mend çfarë.”

Luajta kokën. “Nuk mund ta marr me mend,” thashë.

Ajo mbuloi fytyrën me duar edhe njëherë, duke u skuqur si çupëz. 

“Por… trupi im!” th aajo. “Ata e shohin nga mëngjesi në mbrëmje, a nuk janë fatlumë?” Pyetja e tillë më turbulloi aq shumë sa nuk mund të nxjerr një fjalë nga goja. Arabelle nuk e vuri re këtë, andaj vazhdoi me të sajën. “Unë vesh një mori nënkëmishash të të gjitha nuancave të së kaltrës dhe të së gjelbrës. Dhe nëse i ke parë pantallonat e mia sportive, secila palë është më e bukur se tjetra. Po të flas ty si artist, apo jo, thjesht si artist. Kam një rrobë të bërë krejtësisht nga kokat e maceve. Është shumë e bukur. Po ta shihje… Dikur ishte asjka e modës.”

Hijet e mbrëmjes, të gjata dhe të kaltra, u shpeshtuan rreth nesh. Fytyra e Arabelles ishte në një cikth si disa peizazhe në një ditë vere. Nga diku nga ana tjetër e liqenit ra një kambanë. 

“Darka”, tha Arabelle, duke më kapur rrëmbimthi për krahu. “Madje as nuk jam veshur. Hajt, të ngutemi, Dominique do më qortojë prapë.” Më tërhoqi pas vetes, duke folur gjithë kohës. 

“Ai është aq i ëmbël, Dominique, por edhe aq nervoz… Duhet të jesh i kujdesshëm me një krijesë aq të ndjeshme. Ka qenë duke u lutur gjithë pasditën dhe tash është i uritur, ndërsa ne, ja, jemi vonuar. Na ndimoftë Zoti i mirë.”

Përshkuam shtegun e mbuluar nga bari dhe myshku. Gjetëm veten para shtëpisë, një pallat i madh mbuluar me skulptura dhe tarraca që zbrisnin njëra pas tjetrës në një gjendje të mahntishme pështjellimi. 

Kur Arabelle hapi derën e përparme, u dhamë menjëherë në një sallë të madhe të mermertë, të pajisur me pemë frutash, që rriteshin ngado. Një tavolinë e madhe në mesin e dhomës ishte shtruar për darkën. 

“Do të të lë këtu për një moment, derisa të ndërroj teshat,” tha Arabelle. “Hidhi vetes verë dhe merr ëmbëlsirë sa kohë që je duke pritur.” Më la me një kanë të madhe me verë të kuqe dhe një sasi ëmbësirash të bollshme. Mora pak verë dhe po shikoja rrotull qetësisht kur i rashë në të se nuk isha vetëm: një i ri po qëndronte pas meje, duke më shikuar me sy armiqësorë. I riu ishte aq i zbehtë sa gati se nuk më mbushej mendja se ishte gjallë. Ishte veshur si prift, një prift jezuit, ma merr mendja, dhe manteli i tij ishte i përlyer me ushqim dhe të gjitha llojet e tjera të pisllëkut. Prania e tij më bëri të kërcej përpjetë padashur. 

“Shpjegohu,” tha ai, duke bërë shenjën e kryqit. “Nuk m’i ka ëndja të huajt këtu. Për më tepër, jam shumë nervoz dhe kjo është një gjë e keqe për shëndetin tim.” 

I hodhi vetes një litër verë dhe e piu me një gllënjkë të vetme. 

“Nuk e di çka jam duke bërë këtu,” ia ktheva. “Kokën e kam aq të rënduar sa nuk mund të mendoj si duhet dhe e gjitha që dua është të largohem menjëherë nga këtu.” 

“Nuk mund të ikësh… tash,” tha ai. “Nuk është koha e duhur.”

Ishte hutuese të shihja ata lot të mëdhenj të rridhnin teposhtë faqeve të tij. 

“Të kuptoj shumë mir,” vazhdoi Dominique. “Mos mendo se nuk e di çka po kërkon ti në këtë shtëpi të frikshme; madje jam lutur për ty gjithë pasditën.” U mëdysh, zëri i tij u mbyt nga dhimbja. “Kam qarë aq shumë për shpirtin tënd të shkretë.”

Në këtë moment Arabelle Pegase u shfaq, veshur në modën më ekstravagante, me pupla struci, dantellë dhe xhevahire, të githa paksa të papastra dhe të zhubrosura. U avit te Dominique, ia zuri veshin me buzët e saj dhe tha, “Mos më qorto, Dominique i dashur, po zbukurohesha për ty,” pastaj m’u duk sikur befas vuri re praninë time, ngase u kthye shumë shpejt.

“Dominique është biri im i vogël,” tha jo. “Zemra e mamasë është aq e butë.”

“Kopshti është shumë i bukur tani,” tha ajo. “Dominique i dsahur, nuk kam ëndërr tjetër veçse të eci përgjatë liqenit me ty.” Dominique i hodhi një shikim të frikshëm. Mendova se do t’i binte të fikët, atij.

“Ne jemi shumë të afërt në shpirt, unë dhe im bir,” tha Arabelle, duke u kthyer kah unë. “Dhe bashkëndajmë një ndjenjë të fortë për poezinë, a nuk është kështu, Dominique, biri im i shtrenjtë”

“Po, mamaja e zemrës sime,” iu përgjigj Dominique me një zë që i dridhej. “A e mban mend se si kur ti ishe fëmijë luanim së bashku dhe unë isha po aq fëmijë sa edhe ti? E mban mend, Dominique?” 

“Po, mama e vogël e dashur.”

“Ishin të lezetshme, ato ditë që i kalonim së bashku. Më përqafoje gjithë ditën e lume dhe më quaje Motra e Vogël.”

U ndjeva ngushtë. Doja të largohesha, por nuk ishte e mundur. 

“Kur dikush ka vetëm një djalë,” vazhdoi Arabelle, “nuk mendon as ëndërron për asgjë tjetër.”

Falë dritës së qirinjve papritur pashë një vajzë që po rrinte mbrapa Arabelles. Kishte ardhur qetësisht dhe në mënyrë misterioze. Ishte e bukur. Fustani i saj i zi përzihej me hijet përreth saj dhe pata përshtypjen se fytyra e saj po pluskonte në ajër. Kur Dominique e pa vajzën, nisi të dridhej aq fort sa ta merrte mendja se eshtrat e tij do të thermoheshin. Papritur Arabelle u duk tepër e plakur. Vajza e shikoi mamanë dhe të birin me një shprehje të patundshme. Ata u ngritën dhe unë i ndoqa pa e ditur pse. Në fund vajza eci drejt derës. Dolëm në një kopsht dhe mbërritëm te liqeni, ende në heshtje. Pashë reflektimin e hënës në ujë, por u tmerrova kur pashë se nuk kishte hënë në qiell: hëna ishte fundosur në ujë. 

“Le ta shohim trupin tënd të bukur,” tha vajza, duke iu drejtuar Arabelles. Dominique bërtiti dhe ra në tokë. Arabelle nisi të zhvishej. Shumë shpejt pas saj mbeti ai grusht teshash të papastra, por ajo vazhdoi të hiqte akoma disa të tjera me një lloj tërbimi. Më në fund ishte krejtësisht cullak dhe trupi i saj nuk ishe veçse një skelet. Vajza, me duart e lidhura në gjoks, priti. 

“Dominique,” tha ajo, “a je gjallë?”

“Ai është i gjallë,” briti mamaja. Kam ndjesinë se isha në një spektakël që tashmë ishte luajtur mbi njëqind herë. 

“Jam i vdekur,” tha Dominique. “Lermëni të qetë.”

“A është i vdekur a i gjallë? pyeti vajza me një zë tingëllues.

“Gjallë,” briti mamaja.

“Po prapëseprapë ai është varrosur para një kohe shumë të gjatë,” ia ktheu vajza.

“Eja këtu, lermë të të mbys”, piskati gruaja e moçme. “Eja dhe lermë të të mbys për herën e njëqindenjëzet.”

Dy gratë iu sulën njëra-tjetrës dhe u përleshën egërsisht. U rrasën në ujë, duke i dhënë goditje të pashpirta njëra-tjetrës. 

“Hëna është e pavdekshme,” sokëlliu vajza, me duart në fytin e gruas së moshuar. “Ti ke vrarë hënën, por ajo nuk ajo nuk kalbet si yt bir.” 

Pashë gruan e moshuar të dobësohej dhe shumë shpejt u zhduk në ujë, e ndjekur nga pas nga e bija. Me një psherëtimë, Dominique u katandis në një grusht pluhuri. Isha vetëm në një natë pa dritë. 

(1937-40)

Marrë nga Leonora Carrington, ‘The Complete Stories’, Dorothy, a publishing project, 2017

/Përkthimi: Gazeta Express