Programi që parashikon rrezikun për demencë, infarkt, goditje në tru dhe kancer nga vetëm një natë gjumë

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

15/01/2026 18:41

Një natë e keqe gjumi zakonisht sjell lodhje dhe sy të skuqur të nesërmen, por sipas shkencëtarëve ajo mund të zbulojë edhe rreziqe serioze shëndetësore që shfaqen vite më vonë.

Studiuesit kanë zhvilluar një program të ri të inteligjencës artificiale që mund të parashikojë rrezikun për demencë, infarkt të zemrës, goditje në tru dhe kancer, duke u bazuar vetëm në të dhënat e një nate gjumi – shumë përpara se sëmundjet të diagnostikohen klinikisht.

Modeli, i quajtur SleepFM, u trajnua me rreth 585 mijë orë të dhëna gjumi të mbledhura nga 65 mijë pjesëmarrës.

Të dhënat vijnë nga një ekzaminim i detajuar i gjumit i quajtur polisomnografi, i cili regjistron valët e trurit, lëvizjet e syve, aktivitetin muskulor, ritmin e zemrës, frymëmarrjen dhe nivelet e oksigjenit në gjak.

Ekipi i Universitetit Stanford i krahasoi këto të dhëna me kartelat elektronike shëndetësore të pacientëve, disa prej të cilave përfshinin periudha deri në 25 vjet.

Rezultatet treguan se nga të dhënat e gjumit mund të parashikohen me saktësi të arsyeshme 130 sëmundje të ndryshme. Parashikimet ishin veçanërisht të forta për kanceret, komplikacionet e shtatzënisë, sëmundjet e qarkullimit të gjakut dhe çrregullimet mendore.

“SleepFM në thelb po mëson gjuhën e gjumit,” shpjegon autori i studimit, James Zou. “Na befasoi pozitivisht fakti që për një gamë kaq të gjerë sëmundjesh, modeli arrin të japë parashikime domethënëse.”

Sa i saktë është modeli?

Programi funksionon duke i caktuar secilës kategori sëmundjeje një tregues statistik të quajtur C-index.

“Për çdo çift individësh, modeli rendit se kush ka më shumë gjasa të përjetojë një ngjarje – për shembull një infarkt – më herët,” shpjegon Dr. Zou.

“Një C-index prej 0.8 do të thotë se në 80 për qind të rasteve, parashikimi i modelit përputhet me atë që ndodh realisht.”

Sipas studimit:

SleepFM ishte 89% i saktë në parashikimin e sëmundjes së Parkinsonit

85% i saktë për demencën

81% i saktë për infarktin e zemrës

Modeli arriti gjithashtu të parashikojë kancerin e gjirit dhe atë të prostatës me saktësi përkatësisht 87% dhe 89%, si edhe rrezikun e vdekjes me 84% saktësi.

Një mjet i ardhshëm për zbulim të hershëm

Edhe pse studimet e gjumit aktualisht kërkojnë pajisje klinike të specializuara, studiuesit thonë se gjetjet e tyre tregojnë se polisomnografia mund të shndërrohet në të ardhmen në një mjet shumë të fuqishëm për zbulimin e hershëm të sëmundjeve.

Ata zbuluan gjithashtu se, ndonëse sinjalet e zemrës ishin më informuese për sëmundjet e qarkullimit të gjakut, aktiviteti i trurit ishte më i dobishëm për çrregullimet mendore dhe neurologjike, ndërsa sinjalet e frymëmarrjes ishin më të sakta për sëmundjet respiratore. Megjithatë, kombinimi i të gjitha këtyre sinjaleve dha rezultatet më të mira.

“Një nga risitë teknike të këtij studimi ishte gjetja e mënyrës për të harmonizuar të gjitha këto lloje të ndryshme të dhënash, në mënyrë që ato të ‘flasin të njëjtën gjuhë’,” shpjegon Dr. Zou.

Ekipi po punon për përmirësimin e mëtejshëm të parashikimeve të inteligjencës artificiale, përfshirë mundësinë e shtimit të të dhënave nga pajisje të veshshme, si orët inteligjente.

Duke shkruar në revistën shkencore Nature Medicine, studiuesit theksojnë:

“Gjumi është një proces themelor biologjik me ndikim të gjerë në shëndetin fizik dhe mendor, por lidhja e tij komplekse me sëmundjet ende nuk kuptohet plotësisht. Nga vetëm një natë gjumë, SleepFM parashikon me saktësi 130 gjendje shëndetësore me një C-index prej të paktën 0.75.”

Si të përballeni me problemet e gjumit

Sipas organizatës britanike të shëndetit mendor Mind, gjumi i dobët mund të çojë në ankth, dhe ankthi nga ana tjetër e përkeqëson gjumin.

Mungesa e gjumit konsiderohet problem kur ndikon në jetën e përditshme të njeriut, duke e bërë atë të ndihet i tensionuar ose i paaftë për të menduar qartë. Pagjumësia lidhet shpesh me depresionin, psikozën dhe çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD).

Ekspertët rekomandojnë:

Vendosjen e një rutine të rregullt gjumi, duke fjetur dhe u zgjuar në të njëjtën orë çdo ditë

Dëgjimin e muzikës qetësuese, ushtrime frymëmarrjeje, meditimin ose vizualizimin e kujtimeve pozitive

Shmangien e pajisjeve teknologjike të paktën një orë para gjumit

Nëse problemet vazhdojnë, mbajtja e një ditari gjumi – ku shënohen orët e fjetura, cilësia e gjumit, zgjimet gjatë natës, nevoja për dremitje, ëndrrat e këqija, dieta dhe gjendja emocionale – mund të jetë e dobishme për t’ia treguar mjekut.

Problemet e gjumit mund të jenë edhe shenjë e një problemi fizik, si dhimbja, ndërsa terapitë psikologjike mund të ndihmojnë në identifikimin e mendimeve që ndikojnë negativisht në gjumë. Medikamentet, si pilulat e gjumit, mund të përdoren vetëm për periudha të shkurtra dhe nën këshillën e mjekut. /GazetaExpress/