Tipari i papritur i fytyrës që mund të tregojë rrezikun për demencë

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

02/01/2026 20:06

Rrudhat e fytyrës – veçanërisht ato rreth syve, të njohura si “këmbët e sorrës” – mund të jenë një sinjal i hershëm i rrezikut për zhvillimin e sëmundjes së Alzheimerit dhe formave të tjera të demencës, sugjeron një studim i ri shkencor.

Studiues në Kinë kanë zbuluar se personat që perceptohen se duken më të vjetër sesa mosha e tyre reale kanë mbi 60 për qind rrezik më të lartë për t’u diagnostikuar me demencë brenda 12 viteve, edhe pasi u morën parasysh faktorë si shëndeti dhe stili i jetesës. Demenca prek aktualisht rreth 7 milionë persona vetëm në SHBA.

Në një analizë të dytë, të publikuar në të njëjtin raport, u zbulua se njerëzit me më shumë rrudha rreth syve kishin më shumë se dyfishin e gjasave për dëmtime të matshme njohëse, krahasuar me ata që kishin më pak rrudha.

Pse fytyra mund të tregojë më shumë sesa mendojmë

Ideja se plakja e fytyrës lidhet me demencën shpjegohet përmes asaj që shkencëtarët e quajnë mekanizma të përbashkët patogjenë. Me pak fjalë, fytyra ofron një pasqyrë vizuale të moshës biologjike të trupit – e cila jo gjithmonë përputhet me moshën kronologjike.

Të dukesh më i vjetër nuk ka të bëjë vetëm me rrudha apo njolla nga dielli. Është një tregues i plakjes sistemike të organizmit, që përfshin edhe trurin.

“Këmbët e sorrës” konsiderohen një biomarker veçanërisht i ndjeshëm, sepse pasqyrojnë dëmtime të akumuluara nga mjedisi. Ekspozimi i tepërt në diell shkakton stres oksidativ dhe inflamacion kronik – procese që lidhen drejtpërdrejt edhe me plakjen e trurit.

Gjithashtu, këto rrudha tregojnë sa e fortë është aftësia e trupit për t’u riparuar. Nëse kjo zonë e hollë dhe e ndjeshme e lëkurës tregon shenja të theksuara plakjeje, mund të jetë sinjal se mekanizmat mbrojtës – si prodhimi i kolagjenit dhe mbrojtja antioksiduese – janë të dobësuar në gjithë trupin, përfshirë trurin.

Autorët e studimit përfunduan se:

“Mosharja e fytyrës, si ajo e perceptuar ashtu edhe ajo e matur objektivisht, mund të shërbejë si tregues dhe të përdoret në strategji skriningu për identifikimin e personave në rrezik për rënie njohëse ose demencë, duke mundësuar ndërhyrje të hershme.”

Dy studime, një përfundim i fortë

Për të mbështetur këtë hipotezë, studiuesit realizuan dy studime të ndara.

Studimi i parë, i publikuar në revistën Alzheimer’s Research & Therapy, analizoi të dhënat shëndetësore të mbi 195 mijë britanikëve mbi moshën 60 vjeç, të ndjekur mesatarisht për 12 vjet në kuadër të UK Biobank.

Pjesëmarrësit iu përgjigjën pyetjes:

“A ju thonë njerëzit se dukeni më i ri, më i vjetër apo rreth moshës suaj?”

Rezultatet treguan se ata që thanë se perceptoheshin si më të vjetër kishin 61 për qind rrezik më të lartë për demencë krahasuar me ata që perceptoheshin si më të rinj.

Ky lidhim ishte më i fortë në tre grupe specifike:

– personat obezë,

– ata që kalonin më shumë kohë jashtë gjatë verës,

– dhe ata me rrezik të lartë gjenetik për Alzheimer.

Rreziku ishte veçanërisht i lartë për demencën vaskulare (55 për qind më shumë) dhe për demencën e papërcaktuar (74 për qind më shumë). Lidhja me Alzheimerin ekzistonte, por ishte më e dobët.

Ata që perceptoheshin si më të vjetër kishin më shumë gjasa të ishin duhanpirës, më pak aktivë fizikisht, dhe shfaqnin më shumë simptoma depresive. Ata gjithashtu performonin më dobët në testet e shpejtësisë së përpunimit, funksioneve ekzekutive dhe kishin kohë reagimi më të ngadaltë.

Studimi i dytë: fokus te rrudhat

Studimi i dytë u krye në Kinë me rreth 600 të rritur të moshuar. Fotot e tyre u vlerësuan nga 50 persona të pavarur, të cilët duhej të hamendësonin moshën.

Për çdo vit që një person dukej më i vjetër sesa mosha reale, rreziku për dëmtim njohës rritej me 10 për qind.

Përveç vlerësimit vizual, studiuesit përdorën teknologji të avancuar për të matur në mënyrë objektive rrudhat, sidomos rreth syve. Ata analizuan numrin total të rrudhave dhe kontrastin e tyre me lëkurën përreth.

Rezultati ishte i qartë: rrudhat rreth syve kishin lidhjen më të fortë me dëmtimin njohës. Rrudhat në faqe, si dhe tregues të tjerë të lëkurës (hidratimi, elasticiteti), nuk treguan lidhje po aq të fortë.

Çfarë do të thotë kjo?

Plakja nuk prek vetëm trurin. Sëmundjet kardiovaskulare, diabeti i tipit 2, artroza, sëmundjet kronike të mushkërive dhe shumë lloje kanceri ndajnë të njëjtat mekanizma bazë: inflamacionin kronik dhe plakjen qelizore.

Sipas studiuesve, stresi i akumuluar, dëmtimi i ADN-së, ndryshimet hormonale dhe inflamacioni kronik “lexohen” në fytyrën e njeriut.

Duke qenë se inflamacioni kronik luan rol kyç në zhvillimin e demencës, këto gjetje sugjerojnë se plakja e fytyrës mund të jetë një shenjë e dukshme e të njëjtit proces inflamator që dëmton edhe trurin.

Në përfundim, fytyra nuk është vetëm pasqyrë e moshës sonë – ajo mund të jetë edhe një paralajmërim i hershëm për shëndetin e trurit. /GazetaExpress/