Pesë shqisat? Provoni 33!

Fun

Gazeta Express

30/12/2025 22:07

Ndërsa rriteshim, shumica prej nesh mësuam për pesë shqisat: shikimi, dëgjimi, nuhatja, shija dhe prekja.

Por tani është koha për të ribotuar librat shkollorë të shkencës – të paktën sipas një shkencëtari.

Profesori Barry Smith, Drejtor i Institutit të Filozofisë në Universitetin e Londrës, pretendon se njerëzit nuk kanë vetëm pesë shqisa. Ai thotë se numri i tyre mund të shkojë nga 22 deri në 33.

“Aristoteli na tha se kishim pesë shqisa,” shpjegoi ai në një artikull për The Conversation.

“Por ai gjithashtu na tha se bota ishte e përbërë nga pesë elementë, dhe ne tashmë nuk e besojmë këtë.

Kërkimet moderne tregojnë se mund të kemi në të vërtetë dhjetëra shqisa.”

Profesori Smith argumenton se pothuajse gjithçka që bëjmë është multisensoriale.

“Ajo që ndjejmë ndikon te ajo që shohim, dhe ajo që shohim ndikon te ajo që dëgjojmë,” shpjegoi ai.

“Erërat e ndryshme në shampo mund të ndikojnë se si perceptojmë teksturën e flokëve.

Franganca e trëndafilit, për shembull, bën që flokët të duken më të butë.

Erërat në kosin me pak yndyrë mund t’i bëjnë ato të ndihen më të pasura dhe më të trasha në shije, pa shtuar më shumë emulsifikues.

Perceptimi i aromave në gojë, që ngrihet drejt hundës, ndryshohet nga viskoziteti i lëngjeve që konsumojmë.”

Ndërsa numri i saktë i shqisave njerëzore mbetet i pasqaruar, profesori Smith thotë se ai mund të jetë deri në 33. Kjo përfshin propriocepcionin (mënyrën se si e dimë se ku ndodhen gjymtyrët tona pa i parë) dhe interocepcionin.

Interocepcioni është një “proces i pakërkuar”, përmes të cilit sistemi nervor merr dhe interpreton vazhdimisht sinjalet fiziologjike të trupit për të mbajtur funksionet jetësore të qeta. Ai shpjegon si truri e di kur të marrë frymë, kur bie presioni i gjakut ose kur po lufton një infeksion.

Profesori Smith gjithashtu thekson gustacionin – shqisën e shijes.

“Kur shijojmë diçka, ne përjetojmë në të vërtetë një kombinim të tre shqisave: prekje, nuhatje dhe shije – që së bashku prodhojnë aromat që perceptojmë në ushqim dhe pije.

Gustacioni përfshin receptorët në gjuhë që na lejojnë të ndjejmë të kripur, të ëmbël, të thartë, të hidhur dhe umami (e kripur/shijshme). Po për mente, mango, pjeshkë, luleshtrydhe, mjedër?

Ne nuk kemi receptorë të mjedrës në gjuhë, dhe shija e saj nuk është thjesht një kombinim ëmbël-thartë-hidhur. Nuk ka një aritmetikë shijesh për frutat.

Ne i perceptojmë ato përmes punës së përbashkët të gjuhës dhe hundës. Është nuhatja që kontribuon më shumë në atë që ne e quajmë shije.”

Edhe pse kjo mund të duket pak e mbingarkuar, profesori Smith shpreson se ideja e tij mund t’ju japë qetësi dhe vëmendje ndaj shqisave tuaja.

Ai përfundoi:

“Gjithmonë ka gjëra rreth jush që tregojnë se sa të ndërlikuara janë shqisat tuaja, nëse ndaloni një moment për t’i vëzhguar.

Pra, herën tjetër kur dilni jashtë ose shijoni një vakt, ndaloni pak dhe vlerësoni se si shqisat tuaja punojnë së bashku për t’ju dhënë gjithë përvojën e ndjesive.” /GazetaExpress/

33 shqisat e trupit njerëzor

Drita

E kuqe

E gjelbër

E kaltër

Dëgjimi

Nuhatja

Shija e ëmbël

Shija e kripur

Shija e thartë

Shija e hidhur

Shija umami (e kripur/shijshme)

Prekje e lehtë

Presion

Dhimbje kutane (në lëkurë)

Dhimbje somatike

Dhimbje viscerale (e organeve të brendshme)

Përshpejtim rrotullues

Përshpejtim linear

Propriocepcioni – pozicioni i nyjeve

Shtrirja e muskujve – organet e tendinave Golgi

Shtrirja e muskujve – spindle të muskujve

Nxehtësia

Ftohtësia

Presioni i gjakut arterial

Presioni i gjakut venoz qendror

Temperatura e gjakut në kokë

Përmbajtja e oksigjenit në gjak

pH i lëngut cerebrospinal

Presioni osmotik i plazmës (etja)

Diferenca glukozë arterie–venë (uri)

Fryrja e mushkërive

Shtrirja e fshikëzës së urinës

Stomaku i mbushur

Në këtë listë përfshihen shqisat klasike si shikimi, dëgjimi, nuhatja dhe shija, por edhe perceptimet e brendshme të trupit si presioni i gjakut, etja, uria, fryrja e mushkërive dhe dhimbjet, që ndihmojnë në ruajtjen e ekuilibrit dhe funksioneve jetësore.