Tregimi i javës/ Gurnaik Johal: Kurrja e dymbëdhjetë

Arte

Gazeta Express

12/12/2025 14:44

Gurnaik Singh Johal (1998), shkrimtar britanik me origjinë indiane. Ka botuar përmbledhjen e parë me tregime, We Move, më 2022, për të cilën ka fituar ndr të tjera edhe Somerset Maugham Award. Këtë vit ka botuar romanin ‘Saraswati’

KURRJA E DYMBËDHJETË

Gurnaik Johal

1741

Delja ishte krenare për lëkurën e vet. Mandej shtëpinë e errët. Të ftohtin e freskët të erës. Ditët ishin të gjata, fushat të hapura. Qeni. Shtëpia e errët.

***

Kufoma mbërriti. Kasapi e ndau në pjesë, duke fshehur ca copa të nënshpatullës për veten. I la rropullitë në ujë. 

***

Ajo mund të thoshte nga aroma se ishte një ditë e lagështë. S’do mend, të brendshmet në kuzhinë. Sa do të donte të kishte martuar ndonjë bukëpjekës. Pasi që i kishte lënë në ujë duhej t’i qëronte, pastaj t’i copëtonte. Pas copëtimit, ajo dhe i shoqi i saj prisnin dhe përdredhnin qimet. Lag, thaj, përdredh. Mandej qimet e kalit, dhjami. I argjendtë dhe i pambuktë. Dhe vrap te llautari.

1742

Ai kishte qenë duke kursyer për të blerë violinën e tij qëmoti, nuk po mund të besonte se kishte ardhur momenti ta blinte atë. Ia zgjati monedhat e tij dhe u bëri picikato telave të vegjël rrugës për në shtëpi. 

1750

Ajo donte një pronar toke dhe ai nuk kishte tokë. Ia këndoi këngën që i pëlqente asaj, atë që e kishte shkruar për të asaj pasdite te lumi. 

‘Nuk ka asnjë dobi,’ tha ajo.

Ai e këndoi këngën në martesën e saj me të birin e mullisit. U kthye në shtëpi i dehur dhe e lëshoi violinë e tij të pluskonte teposhtë rrjedhës së uji.  

1805

Djali i saj pyeste pandërprerë për gjëra të ndryshme.

‘Pse bari është i gjelbër? Si ndodh që dimri është i ftohtë? Prej nga vjen ajo kënga?’

‘Gjyshi im e këndonte teksa punonte.’ Dhe ajo e çoi atë tek ajo që kishte mbetur nga mulliri i ujit dhe ia shpejgoi se si përdorej lumi për të bluar grurin.

1820

Vetëm njëri burrë kishte kapele. Ai ishte aq bujar sa ta ndante me të tjerët dhe secili prej tyre zinte radhë me rend nën hijen e saj, teksa karroca përshkonte rrugën me gunga. 

Nëse kapela është në kokën tënde, atëherë duhet të këndosh, tha burri i moçëm. I riu dinte vetëm një këngë, njërën që e këndonte mamaja e tij, këngën e gjyshit të saj. Ishte aq këndshëm të mos të të binte dielli në sy, sa ai e shtoi një varg, mandej edhe një tjetër. Kur mbërritën te Thamesi, tashm të gjithë e dinin tekstin e këngës.

1837

Këngëtari nuk ndihej aq mirë. Ishte në rregull nëse ti thjersht ishe duke kaluar andejpari, por duke punuar në dyqanin te rruga, kjo ishte e gjitha që ajo dëgjonte. Ato tri këngë të përsëritura. Mandej një ditë ai nuk ishte më aty dhe kurrë më nuk u kthye, ndërsa aasaj i kishin mbetur atë këngë të mallkuara në kokë.

1845

Ai mund të betohej se kishte parë fytyrën e saj në ujë. Nuk po i fliste thjesht uiski. Mbase ishte një shenjë nga Zoti, kthehu, kthehu. Jo që ajo e kishte pasur atë. Ai mendonte se do ta harronte atë kur të mbërrinte atje dhe të kapej pas jetës së re. Por ku prekën tokën dhe ai u largua nga ai vend dhe pastaj prapë ia mësyu për në Apalakia dhe i uli sytë mbi ngastrën e tij, ajo ishte ende aty, në kokën e tij, para tij në atë barkën e vockël, duke kënduar atë këngën që asaj i pëlqente.

1890

Ajo mendonte se nuk do ta nxirrte jashtë. Mbrëmjeve, ajo ulej përpara dhe këndonte dhe herë pas here ndonjë fqinj për pak. Por atë ditë një burrë që ajo kurrë nuk e kishte parë u ndal ta dëgjonte. Ai zuri të fliste me të dhe po atë natë u futën brenda dhe i kërkuan të atit të saj bekimin e tij. Thjesht kështu.

1898

Zonja nuk deshi që ajo të këndonte ndonjë këngë zezakësh. Para se të fillonte punën, mamaja ia mësoi asaj këngë të mira, të përshtatshme që t’ua këndonte fëmijëve. Ajo supozohej të këndonte teksa fëmija ushqehej me gji. Nëse zonja do të ishte e interesuar mjaftueshëm të dinte, do të mund të pyeste, ndonjë pasditeje, sa pinte vogëlushi? Dhe ajo do t’i përgjigjej, ai pi një këngë, madam. Sot është vërtet i uritur: tri këngë.

1921

Ai pa shpalljen në gazetën ditore. U nis për në Misisipi, duke u shtirë si peshkatar. Kur mbërriti në radhë kishte nga të gjitha sojet, ndërtesa ishte aq e madhe sa mund ta përytyrosh. Ai e këndoi njërën nga këngët e preferuara të nënës së vet dhe burri i bardhë e mori për në dhomën tjetër. Këtu, ai duhej të fuste kokën në vrimën e madhe të tunxhtë si fundi i një tromboni dhe ta këndonte këngën. Makina gurgullonte në pllakë. Incizim, një incizim i vërtetë.

1929

Ishte ideja e saj, por tash ishte nervoze. Ai e shtyu një çikëz, mandej e ndoqi deri te dritarja. Uzina ishte rrëmujë e vërtetë; gjithë ditën e lume gëlonte kështu. Punëtorët dolën jashtë me vrap dhe dy nga ta thjesht ecën drejt linjës, duke kapur kuturu disqet, aq sa mund të bartnin. 

1950

Këtyre ditëve çfarë nuk sheh njeriu. Sot ishte një bitnik me një mjekër të të gjatë të moçme që fliste pandalur. U fut brenda dhe ua mësyu pllakave. Shihej qartë se ishte i dehur. Pas rreth një ore ose më shumë – kush dreqin e kalon një orë duke shikuar pllaka? – u kthye me një pirg 78-shesh të moçme. Po çka i duhen njeriut në ditët e stome 78-shet? Dhe pse aq shumë? Ai nuk e dinte, nuk ia ndiente. Paratë ishin para.

1963

Ajo po e humbiste busullën me të. Kompani i duhej dje një varg këngësh për reklamën dhe ja ai ku ishte aty duke ia futur flakën muzikës së tyre. 

‘Nuk është mirë,’ tha ai, nuk po i bënte shkrepësja. ‘Duhet t’ia nisim nga e para.’

E përfytyronte duke marrë zjarr. Ajo vuri një pllakë, njërën nga ato antologjitë folk të viteve ’50. E hoqi gjilpërën në mes të këngës dhe nisi të mbante shënim melodinë. 

‘Kjo mund të kryejë punë,’ tha ai, ‘Kjo mund të kryejë punë.’

Agjencia reklamuese e refuzoi – nuk ‘mbante shijen e gjalpit të kikirikut’ – dhe ata shkuan të pinin diçka. Lanë partiturat aty në bar dhe çdo shpresë se do t’ia dilnin ndonjëherë.

***

Nëse muzika në bar nuk ishte një shenjë që ajo kishte qenë duke e pritur, çfarë ishte atëherë? Ajo e këndoi ndër dhëmbë melodinë dhe i pëlqeu. Kishte diçka në të, mendoi ajo. Të nesërmen rezervoi për veten e vet një vend në 4th and Mercer. Do të bëhej këngëtare.

2020

Njëherë të vetme, Umer u zgjua i pari. Ai pa Prijankën të flinte derisa u duk paksa ngjethëse, mandej i lexoi lajmet. Ajo do t’i bërtiste pse nuk e ka zgjuar, por ai nuk mund ta lejonte vetes t’ia ndërpriste. Posaçërisht duke parë se si po flinte. Ishte lezet thjesht të shtriheshe aty, pas pasur asgjë për të bërë. Gjërat ishin në rregull. Ai ishte i bekuar. Kur shiriti i rrezeve të diellit mbërriti në mur, ai vuri këngën e tyre, një incizim të vjetër nga vitet 60 që Prijanka e kishte gjetur në Spotify. Kur nisi vargu i parë, ajo i hapi sytë. Momente si këto, mendoi ai, kujtesa kurrë nuk mund t’i shpaguajë. 

Kjo ishte çështja, nuk mund të shikoje mbrapa dhe të analizoje gëzimin, thjesht duhej ta lije të hynte brenda, një puhizë në një mëngjes të nxehtë, qerpikët që hallakateshin, refrenin që fillonte. 

/Marrë nga Gurnaik Johal, ‘We Move’, Serpent’s Tail, 2022

/Përkthimi: Gayzeta Express