Zbulohet “zemra” e Yellowstone: 86,000 tërmete të fshehura zbulohen nën supervullkanin amerikan

Mistere

Gazeta Express

03/12/2025 21:17

Një numër i madh tërmetesh të vogla, që kishin mbetur të pazbuluara për vite me radhë, janë identifikuar nën supervullkanin Yellowstone, duke hapur rrugën për të parashikuar katastrofa të ardhshme natyrore.

Një ekip ndërkombëtar përdori inteligjencën artificiale (AI) për të analizuar 15 vjet regjistrime sizmike dhe zbuloi 86,000 tërmete të vogla që ekspertët njerëzorë nuk i kishin vënë re – dhjetë herë më shumë se sa besohej më parë.

Çfarë treguan tërmetet e fshehura

Më shumë se gjysma e tyre ndodhën në grupe të lidhura, të quajtura “floke” (swarms), të shkaktuara kryesisht nga ujë dhe avull i nxehtë që lëviz nëpër çarje, dhe jo nga lava në ngritje.

AI krijoi një hartë 3D tepër të saktë, duke i mundësuar shkencëtarëve të shohin modelin sizmik të Yellowstone, edhe kur nuk ka shenja të një shpërthimi të afërt.

Rezultatet tregojnë se Yellowstone ka një “zemër” të qëndrueshme dhe të përsëritur, ku floke uji-sizmike shfaqen dhe zhduken në të njëjtat zona çdo disa vjet – pikërisht sjellja normale që kërkonin të shihnin shkencëtarët.

Pse është e rëndësishme

Ky përparim i AI-së mund të bëhet një vegël thelbësore për zbulimin e modeleve të fshehura sizmike në vullkane dhe linja tërmetesh, të cilat janë shenja paralajmëruese të rreziqeve më të mëdha.

Për shembull, floke që fillojnë më thellë, zgjasin më gjatë ose lëvizin në mënyrë jo normale, mund të tregojnë lëvizje magme ose rrezik për një tërmet të madh, si ai i San Andreas në Kaliforni.

Sipas studiuesve, AI nuk gjeti rrezik të menjëhershëm këtë vit në Yellowstone, por krijoi një “gishtërinj të përsosur” të supervullkanit, që do të lehtësojë dallimin e çdo shenje reale rreziku në të ardhmen.

Tërmetet dhe historia e Yellowstone

Duke përdorur teknologjinë e mësimit makinerik, studiuesit zbuluan 86,276 tërmete të fshehura midis viteve 2008–2022.

Yellowstone është një nga vullkanet aktive më të mëdha në botë. Një shpërthim i tij do të mbulojë deri në dy të tretat e SHBA-së me hirit, duke bërë disa shtete të papërshtatshme për banim dhe duke detyruar miliona njerëz të largohen.

Kaldera e Yellowstone është një depresi prej 30×45 milje, formuar nga një shpërthim i madh rreth 640,000 vjet më parë.

Si funksionoi studimi

Për të analizuar aktivitetin sizmik, shkencëtarët zakonisht duhet të kontrollojnë manualisht sasi të mëdha të dhënash. Por David Shelly, sizmolog nga USGS, së bashku me ekip nga Kanadaja dhe Kolumbia, përdorën AI për të gjetur tërmete të pazbuluara më parë dhe për të krijuar modele të detajuara.

Studimi, botuar në Science Advances, zbuloi se floket sizmike nuk janë një tërmet i madh i ndjekur nga pas tërmeteve të vogla, por ndodhin si grupe të shpejta të tërmeteve të vogla që përhapen dhe lëvizin në zona të vogla brenda pak kohësh.

Në disa raste, kjo mund të tregojë lëvizje magme që rrit presionin, një shenjë e mundshme shpërthimi – por jo aktualisht në Yellowstone.

Prof. Valentin Troll, ekspert vullkanesh nga Universiteti i Uppsala, tha:

“Këto grupe nuk lidhen me aktivitet sizmik të thellë; nuk ka prova të drejtpërdrejta të magme që ngrihet nga thellësitë.”

Rëndësia për të ardhmen

Ky studim ofron një mjet të çmuar për parashikimin dhe përgatitjen për shpërthime të tjera dhe ngjarje sizmike të mëdha.

Teknikat e mësimit makinerik mund të përdoren edhe për regjistrime historike, për të “dëgjuar zemrën vullkanike të Tokës” dhe për të identifikuar modele të fshehura.

Dr Bing Li, autor i studimit, shpjegon:

“Duke kuptuar modelet e sizmicitetit, si floke tërmetesh, mund të përmirësojmë masat e sigurisë, të informojmë publikun mbi rreziqet e mundshme dhe të udhëzojmë zhvillimin e energjisë gjeotermale larg zonave të rrezikshme.” /GazetaExpress/