Shkencëtarët mund të kenë zbuluar dëshminë e parë të vrimave të zeza primordiale – “nëse është e vërtetë, është zbulim kolosal”

Mistere

Gazeta Express

02/12/2025 20:12

Shkencëtarët mund të kenë gjetur dëshminë e parë të vrimave të zeza primordiale, lindur në sekondat e para pas Big Bang-ut.

Këto singularitete të vogla mund të jenë më të vogla se një atom, por përmbajnë thuajse po aq masë sa dielli ynë. Deri më tani, askush nuk ka arritur të provojë se këto objekte të çuditshme dhe të lashta ekzistojnë.

Por duke kërkuar për valë gravitacionale, dridhje në strukturën e hapësirës-kohrës, studiuesit mendojnë se mund të kenë gjetur “armën duhanore” që provon ekzistencën e tyre.

Më 12 nëntor, LIGO në SHBA dhe VIRGO në Evropë regjistruan një sinjal të pazakontë nga thellësia e hapësirës. Valët gravitacionale dukeshin si rezultat i përplasjes së vrimave të zeza, por ishin shumë më të vogla sesa çdo vrimë e zezë e njohur.

Nëse nuk ishte një gabim teknik, mundësia e vetme mbetur është që objektet që prodhuan këto dridhje të jenë vrima të zeza primordiale.

Dr Djuna Croon, teoriste e astro-partikulave në Durham University, tha për Daily Mail:

“Nëse është e vërtetë, kjo është kolosale.”

Kur objektet jashtëzakonisht të dendur, si vrimat e zeza, bashkohen, ato krijojnë dridhje në hapësirë-kohrë që shkencëtarët në Tokë mund t’i “dëgjojnë”, edhe kur ndodhin miliarda vite dritë larg.

Sipas Dr Croon:

“Masat që kemi identifikuar janë më të vogla se çdo gjë që e dimë se mund të formohet natyrshëm dhe akoma të jetë kaq kompakte. Kjo tregon diçka shumë të veçantë.”

Vrimat e zeza zakonisht formohen kur yjet shumë herë më të mëdhenj se Dielli shterrojnë karburantin dhe kolapsojnë. Por disa shkencëtarë besojnë se vrimat e zeza primordiale mund të jenë krijuar direkt nga rajone jashtëzakonisht të dendura të universit të hershëm, menjëherë pas Big Bang-ut.

Një vrimë e zezë primordiale vetë nuk do të vihej re, por nëse dy të tilla përplasen, mund të prodhojnë një sinjal gravitacional të ngjashëm me atë që gjeti LIGO dhe VIRGO më 12 nëntor.

Ky zbulim mund të jetë i rëndësishëm edhe për materien e errët, substanca misterioze që përbën rreth një të katërtën e universit. Vrimat e zeza primordiale, që nuk ndërveprojnë me dritën dhe përmbajnë shumë masë, mund të shpjegojnë këtë masë të padukshme.

Dr Christopher Berry nga Universiteti i Glasgow shkruante:

“Nëse ky bashkim konfirmohet, mund të jetë dëshmia kryesore për ekzistencën e vrimave të zeza primordiale.”

Megjithatë, shkencëtarët paralajmërojnë se është shumë herët për të thënë me siguri. LIGO dhe VIRGO kanë vlerësuar këtë zbulim me një “shkallë alarmi të rreme” prej një në katër vjet, që është shumë i lartë për një ngjarje kaq të rrallë.

Me përmirësime të mëdha të planifikuara për detektorët, shpresa është që ngjarje të ngjashme të regjistrohen sërish dhe të ofrojnë më shumë dëshmi.

Çfarë do të ndodhte nëse binim në një vrimë të zezë?

Vrimat e zeza janë pika materie aq të densa sa as drita nuk mund të shpëtojë. Një njeri që binte në një të tillë do të përjetonte fenomenin e quajtur spaghettifikim: trupi do të tërhiqej në një linjë të gjatë, si spageti, për shkak të ndryshimit të jashtëzakonshëm të forcës gravitacionale nga koka te këmbët.

Sapo të kaloni, rrezatimi i fuqishëm nga materiali në diskun akreues do të bombardonte trupin me rreze X të fuqishme.

Perceptimi i kohës gjithashtu do të ndryshonte drastikisht për syrin tuaj, duke e bërë kalimin e kohës të duket i ngadaltë nga perspektiva e të tjerëve.

Sapo të kaloni horizontin e ngjarjes, pika pa kthim, trupi do të shtypet në një pikë të pafund densiteti dhe, për vëzhguesit nga jashtë, do të dukeni sikur ndaloni së ekzistuari. /GazetaExpress/