Shtresa e ozonit po shërohet! Vrima mbi Antarktidën më e vogël në 5 vjet dhe shkencëtarët thonë se mund të mbyllet përgjithmonë

Mistere

Gazeta Express

02/12/2025 19:49

Sipas Copernicus Atmospheric Monitoring Service (CAMS), vrima që shfaqet çdo vit mbi Antarktidë u mbyll të hënën, më 1 dhjetor.

Ky mbyllje jo vetëm që ndodhi më herët se pritej, por është edhe më herët se çdo vit që nga 2019-a.

Më tej, holla e ozonit në vitin 2025 në maksimumin e saj ishte më e vogël në pesë vitet e fundit, me një sipërfaqe prej 8.13 milion milje katrorë (21.08 milion km²).

Ky është viti i dytë radhazi me holla relativisht të vogla, krahasuar me serinë e hollave të mëdha dhe të qëndrueshme të viteve 2020–2023.

Kjo ngre shpresat për rikuperimin e plotë të shtresës së ozonit – potencialisht brenda dy dekadave të ardhshme.

Dr. Laurence Rouil, drejtori i CAMS, e përshkroi këtë mbyllje më të hershme dhe madhësinë e vogël si një shenjë inkurajuese.

“Reflekton përparimin e qëndrueshëm vit pas viti që po shohim në rikuperimin e shtresës së ozonit,” tha ai.

Çfarë është holla e ozonit?

Teknikisht, nuk është një “vrimë” ku nuk ka ozon, por një zonë ku niveli i ozonit është jashtëzakonisht i ulët mbi Antarktidë.

Zakonisht hapet çdo gusht, arrin madhësinë maksimale në shtator ose tetor, dhe mbyllet në fund të nëntorit ose fillim të dhjetorit.

Në vitin 2025, holla u formua relativisht herët në mes të gushtit, duke ndjekur një trajektore të ngjashme me hollën e madhe të vitit 2023.

Në fillim të shtatorit, madhësia e saj maksimale ishte 8.13 milion milje katrorë, më pak se maksimumi i 2023-s prej 10.07 milion milje katrorë.

Gjatë nëntorit, holla u zvogëlua shpejt, duke çuar në një mbyllje të plotë më 1 dhjetor – më herët se çdo vit që nga 2019-a.

Pse është e rëndësishme shtresa e ozonit?

Shtresa e ozonit ndodhet në stratosferë, rreth 40 km mbi sipërfaqen e Tokës, dhe vepron si krem dielli natyral, duke mbrojtur jetën nga rrezet e dëmshme ultraviolet (UVB).

Pa ozon, do të rritej ekspozimi ndaj rrezeve UV, duke dëmtuar ADN-në dhe duke rritur rrezikun për kancer të lëkurës.

Hollat më të mëdha të ozonit lejojnë më shumë UV të arrijë në sipërfaqe, duke rritur ekspozimin e njerëzve, kafshëve dhe bimëve.

Holla e ozonit u zbulua për herë të parë në vitet 1980 nga meteorologu britanik Jonathan Shanklin dhe u shkaktua nga kimikate të prodhuara nga njeriu, kryesisht CFC-të (klorofluorokarbonet).

Roli i Protokollit të Montrealit

Ky problem çoi në Protokollin e Montrealit (1987), një marrëveshje ndërkombëtare për ndalimin e prodhimit të CFC-ve dhe substancave të tjera shkatërruese të ozonit.

99% e kimikateve shkatërruese të ozonit janë eliminuar, ndërsa 1% ende mbetet në atmosferën e sipërme.

Gjatë dimrit të hemisferës jugore, formohet një kolonë ajri shumë e ftohtë mbi Antarktidë, që përqendron CFC-të e mbetura dhe i bën ato të shkatërrojnë ozonin.

Ekspertët shpresojnë se CFC-të do të eliminohen plotësisht, edhe pse kjo është një proces i ngadaltë për shkak të stabilitetit kimik të tyre.

Sipas CAMS, rikuperimi i plotë i shtresës së ozonit pritet të ndodhë midis 2050 dhe 2066.

Një raport i OKB-së sugjeron se holla mund të shërohet deri në 2040.

Dr. Rouil theksoi: “Ky përparim duhet të festohet si një kujtesë e rëndësishme se çfarë mund të arrihet kur komuniteti ndërkombëtar punon së bashku për sfidat globale mjedisore.”

Fakte të tjera mbi ozonin

Ozon është një molekulë me tre atome oksigjeni.

Në stratosferë, vepron si mburojë natyrale kundër rrezeve UV.

Mbi Tokë, ozoni mund të formohet nga reaksione fotokimike midis ndotjes dhe diellit, duke krijuar smog të dëmshëm.

Megjithatë, edhe pse dy vitet e fundit kanë pasur temperatura më të ngrohta në stratosferë që kanë zvogëluar humbjen e ozonit, zona e hollës së ozonit mbetet ende e madhe krahasuar me vitet 1980.

Shkencëtarët vlerësojnë se ndryshimet klimatike dhe disa substanca të shkurtra jetësore që përmbajnë klor dhe brom mund të ndikojnë në këtë proces. /GazetaExpress/