Një vulë e lashtë me gjuhë asiriane e gjetur në Jerusalem konfirmon ngjarjet e Biblës në Testamentin e Vjetër

Mistere

Gazeta Express

28/10/2025 23:10

Arkeologët në Jerusalem kanë zbuluar një mbishkrim të lashtë asirian që mund të hedhë dritë mbi ngjarje historike të përshkruara në Testamentin e Vjetër.

Zbulimi përfshin një copë të vogël qeramike prej 2.5 centimetra, e gdhendur me shkrim akadian në formë kuneiforme, gjuhën më të vjetër të shkruar semite në botë. Shpella u gjet pranë Malit të Tempullit dhe daton rreth 2,700 vjet më parë.

Hulumtues nga Universiteti Bar-Ilan deshifruan mbishkrimin, i cili duket se përmban një ankesë të Perandorisë Asiriane për një pagesë të vonuar që pritej nga Mbretëria e Judësë. Teksti përmend ditën e parë të muajit Av, muaji i 11-të sipas kalendarit hebre, si datë për pagesën e vonuar, duke sugjeruar një komunikim zyrtar mes Assirisë dhe mbretërve të Judësë.

Shkencëtarët vërejnë se kjo mund të korrespondojë me ngjarjet e përshkruara në 2 Mbretërve 18 dhe 19, gjatë sundimit të Mbretit Hizikias. Ato pasazhe biblike tregojnë se Hizikias ishte i detyruar të paguante 300 talenta argjendi dhe 30 talenta ari Mbretit Senakerib të Asirisë, një tribut që synonte të siguronte mbrojtjen e Judësë nga agresioni asirian.

Datimi i copës e vendos atë rreth kohës së sundimit të Hizikias, megjithëse studiuesit nuk përjashtojnë mundësinë që të ketë origjinën nga periudha e djalit të tij, Manases, ose edhe Mbretit Josia.

Dr. Peter Zilberg nga Universiteti Bar-Ilan, pjesë e ekipit të kërkimit, theksoi rëndësinë e madhe të këtij fragmenti të vogël:

“Ky fragment i vogël mund të duket i thjeshtë, por rrëfen një histori shumë të rëndësishme. Ai është pjesë e një vule mbretërore të gdhendur, një ‘bulla’ balte që përdorej për të vulosur ose autentikuar letra dhe dokumente zyrtare. Çfarë po shohim këtu është dëshmi e drejtpërdrejtë e komunikimit zyrtar midis Asirisë dhe Judësë.”

Sipas Dr. Anat Cohen-Weinberger nga Autoriteti i Antikiteteve të Izraelit (IAA), i cili udhëhoqi gërmimin, analiza petrogrrafike tregoi se materiali i qeramikës është ndryshe nga ato lokale, me përbërje minerale që përputhet me gjeologjinë e Basenit të Tigrisit, ku ndodhën qytetet kryesore asiriane si Nineve, Ashur dhe Nimrud/Kalḫu. Kjo sugjeron se copëza mund të ketë qenë pjesë e një dërgese zyrtare dokumentesh asiriane për Judën.

Ekspertët nënvizojnë se zbulimi tregon kompleksitetin e diplomacisë së lashtë, duke treguar se edhe mbretëria e vogël e Judësë ishte e përfshirë në negociata të detajuara me një nga fuqitë më të mëdha të epokës. Korrespondenca e tillë ka qenë thelbësore për të naviguar presionet politike të kohës.

Edhe pse mbishkrimi nuk përmend një pasazh specifik biblik, ai ofron dëshmi konkrete të ndërveprimeve të Judësë me perandorinë asiriane.

“Edhe pse nuk mund të përcaktojmë arsyen e kërkesës — nëse shkaktohej nga një vonesë teknike apo kishte kuptim politik — ekzistenca e një thirrjeje zyrtare dëshmon për një farë pike tensioni midis Judësë dhe qeverisë perandorake,” thonë studiuesit.

Ky zbulim u jep historianëve dhe studiuesve të Biblës një pamje të rrallë mbi diplomacinë, ekonominë dhe presionet politike në Lindjen e Lashtë. Ai gjithashtu forcon kontekstin historik të tregimeve biblike mbi tributet që Judësë paguante Asirisë, duke dëshmuar se këto histori bazoheshin në ngjarje reale.

Ndërsa analizat vazhdojnë, ky fragment i vogël qëndron si një kujtesë e fuqishme se sa shumë histori mund të ruhet edhe në objektet më të vogla, duke lidhur narrativën biblike me realitetin arkeologjik dhe duke pasuruar kuptimin tonë për jetën në Jerusalemin e lashtë. /GazetaExpress/