Ditari i javës/ Beauvoir: 4 shtator 1939

Arte

Gazeta Express

28/02/2025 13:46

Ky ditar i shpalljes dhe fillimit të luftës (shtatë fletore shënimi) paraqet vetëm një fragment të ditarit që Simone de Beauvoir e ka mbajtur qysh nga fëmijëria e deri në fund të jetës së saj, me pak ndërprerje

4 shtator

Kur u zgjova në orën tetë në dhomën e kaltër, u ndjeva e këndellur; për një minutë pata një fleshbek emocional të rizgjimit normal: duke u ndier e lumtur dhe e lehtësuar. Disi dukej sikur ishte një “detyrë shtëpie” të detyrohesha të riorientoja veten time në botën e djeshme. I thashë mirëmëngjesi Gégé-s, e cila ishte tmerrësisht e merakosur për familjen e saj dhe e mërzitur që i duhej të shkonte te Limousini. Pimë çaj dhe hëngrëm reçel me Pardon dhe u bëra gati.

Ditët kanë njëfarë ritmi. Ka një dallim të tmerrshëm mes mëngjesit dhe mbrëmjes. Mbrëmja do të thotë ethe, thyerje; dikush mendon si të dehet, të bërtasë dhe të bëjë çkado, dikush tjetër humbet në mes të turmës. Mëngjesi është luciditet. Isha bukur më e qetë se sa dje në mëngjes. Eca drejt bulevardit St. Michel të blej Adoleshentin për Bost-in. Kishte ushtarë në Kopshtet e Luksemburgut. Mëngjes vjeshtor i mrekullueshëm, pemë gështenje të arta, aromë e gjetheve të rëna. Po mendoja për kënaqësitë e vockla, si leximi i Adoleshentit ose Gide-t. I thashë vetes se Sartre s’do të vdesë, mbase s’do të vdesë as Bosti dhe u ndjeva indiferente ndaj çdo gjëje, çdokujt. Jo e palumtur, as dje. Bota e tmerrshme është aty jashtë dhe këtij mëngjesi, për një orë ose dy, u tërhoqa nga bota. Në ballkonet e Guilles-it¹, vërejta lule të kuqe dhe një grua, me gjasë konsyerzhia. E bleva Adoleshentin dhe lexova në Capoulade. Lufta nuk ishte askund. Nuk jam e palumtur, ngase nuk jam duke reflektuar për jetën time. Objektet ‘lumturi’ dhe ‘palumturi’ nuk ekzistojnë më, as objekti i quajtur ‘jetë’. Në të njëjtën kohë, dhe kjo shkon tok me të, kurrfarë ‘kapjeje’ pas vullnetit, keqardhje a shpresë; nuk dëshiroj as pres asgjë dhe nuk kam kurrfarë keqardhjeje. Një lloj paqeje.

U ndala te hoteli. Asnjë letër. Ndjeva një sëmbim të fortë dhe një shkëputje nga bota. Megjithatë, Sartre dhe unë nuk jemi të ndarë. Refuzoj absolutisht të mendoj: “Do ta shoh përsëri”; thjesht vazhdoj të jem në të njëjtën botë si ai, me të. Lexova me interesim ditarin e Gide-t për një copë kohë dhe drekova te Dôme. Gérassi u ndal tek unë për një moment. Paris-Midi lajmëroi se operacionet ushtarake kishin filluar në tokë dhe në det, asgjë më shumë. Sa të këndshme e bëjnë të duket! – Fytyra e zbehtë e Bostit të vogël përherë më përplaset si obsesion.

Ia dërgova Adoleshentin dhe e thirra Mme Mancy² nga posta. M’u desh ta tregoj letërnjoftimin tim. Mme Mancy më kërkoi shumë njerëzishëm ta vizitoj. Ishte e vështirë të gjeja taksi; duhet t’i bësh sytë katër kur lirohet ndonjëri. E mora një te stacioni i Montparnasse. Çfarë vizite e mërzitshme. Gruas së shkretë s’i ndalej goja duke më treguar në mënyrën e saj të gjallë, “Kjo do të jetë mirë për të. Do ta mësojë se nuk mund të jetojë thjesht ashtu siç do ai”. Më dha këshilla krejt të detajuara dhe ma tregoi llambën e sofistikuar elektrike. U ndala te Védrine të merrja dorëshkrimet tona. Por konsyerzhia s’ishte aty. Shumë endacakë që të hidhnin shikime të çuditshme në rrugët e vdekura të Passy-t. Shkova te liceu, drejtori personalisht ma mati fytyrën. Ma sha një gaz-maskë të vogël dhe ma shpjegoi si ta përdor. U largova me cilindrin e hedhur përreth supeve. Duke parë oborrin e liceut me lulet e tij, u ndjeva e emocionuar vetëm për një moment; ishte hera e parë në jetën time dhe lumturia e kaluar shkreptiu para syve të mi. Më bëri të kapsitja njërin sy. Mora një taksi përsëri në Passy, i cili ishte krejtësisht i shkretë. Kur arrita te vendi i Gégé-s, ajo dhe Pardo ishin duke u grindur. Ajo ishte tmerrësisht e mërzitur që s’e kishte parë Denonianin³, i cili ishte larguar në mëngjes. Po shkonte ta takonte Noguesin⁴ në orën gjashtë, çka e kishte tërbuar Pardon dhe e mërziti tepër fort atë meqë duhej të largohej për Corrèze-n. Shkoi në dhomën e saj duke dënesur. E ngushëllova, duke përdorur mekanikisht fjalë të dhembshura ngatërruese, si “bija ime e vogël, ëmbëlsira ime”, unë pothuajse thosha “dashuria ime”; ajo ishte magjepsëse me fustanin e saj tërheqës, belin e saj të hirshëm dhe flokët e rrëmujë, duke derdhur lot si çupë e vogël, çka e ia hiqte grimin. “Jam në merak, jam në merak për ta”. Është ende e dhënë pas Bostit dhe ma tregoi një fotografi të vogël të tij ku dukej si një i burgosur i ri – i bëra një shkundje të mirë. Sot isha e rëndë si purtekë, e pandjeshme si dru i kalbur. E shoqërova këmbë deri te stacioni i trenit St. Lazare; lehe lulesh të bukura në Carrousel, njerëz duke shëtitur bulevardeve. Gégé më foli për Noguesin dhe Pardon; ishte kryeneçe, e tendosur dhe tmerrësisht nervoze.

U ktheva me metro. Një linjë e madhe në stacionin St. Lazare. Metroja kalonte nëpër disa stacione pa u ndalur, sa e çuditshme. Zbrita në Solferino dhe shkova te Café Flore ku iu shkrova Poupette-s dhe Védrine-t. Pardo erdhi dhe u ankua; ishte me temperaturë dhe i kishte sytë me lot. E kishte humbur për fare. Miku i tij Philippe Aberi na përshëndeti; na e tregoi historinë e dy vullnetarëve që ishin gati dhe donin të vdisnin. Péricard, shoku i “Zgjohuni me të vdekurit!’, e ka nxjerrë këtë apel për të gjithë çalamanët dhe të gjymtuarit, ata që nuk kanë asgjë për humbur duke humbur jetën e tyre dhe prandaj do të duhej ta ofronin atë si një sakrificë për atdheun e tyre. Lexoi prej një letër guximi-frymëzimi nga një djalë: “Jam tridhjetë e dy vjeç, kam një krah, një sy. Besoja se jeta ime nuk kishte kuptim më, por ju ma kthyet ekzistencën time duke ia ripërtërirë fjalës “Shërbe” gjithë lavdinë e saj”; djaloshi e përfundonte letrën e tij duke kërkuar që edhe gjysmë të çmendurit duhej të thirreshin nën armë. Mme Patisson, kontesha Montinori (?), shpesh e përmendur nga Poupette, lajmëroi se iu ishte bashkuar vullnetarëve garibaldianë. Muhabete. Menaxheri i Café Flore lajmëroi se kafeja do të mbyllje nesër. Më trishtoi, ishte një “quérencia”⁵ e mirë e vogël. Është qesharakë të shohësh njerëz në uniforma, Bretonin si oficer në Flore dhe te Dôme Mané-Katz-in e vogël⁶ si ushtar të një lufte tjetër.

Pastaj erdhi hungarezi. U ul përballë meje të më lajmëronte, pakëz pompoz dhe duke belbëzuar, se do të rekrutohej. Kur e pyeta pse, ai vetëm sa bëri me duar vagullt. Ngjitur meje, një aviator, gjysmë i dehur dhe gjysmë i çmendur, i tha me një ton të fisëm, ‘Zotëri, lejomë të ta ofroj një gotë”. Pinë konjak dhe diskutuan për legjionin e huaj, hungarezi tha se nuk do të donte të ishte me llumin e shoqërisë. Po flisnin për sulmet ajrore. Aviatori nuk mendonte se do të përdornin gazin, por me gjasë bomba ajrore të lëngshme dhe këshillonte njerëzit të fshiheshin nëpër strehimore. Çdonjëri fliste për një sulm ajror sonte; Parisi kurrë s’ka qenë kështu në terr. Gégé dhe Pardo u kthyen. Ishin tmerrësisht të tensionuar dhe të dëshpëruar; u ngjitëm te Dôme me veturën e tyre të vogël; nata ishte e zezë si katran. Morëm një tavolinë në tarracë. Iu tregova histori të ndryshme, sado që kisha kokëdhimbje të tmerrshme. Një orën dhjetë e gjysmë u kthyem te banesa e tyre. Do të flija prapë aty për shkak të paralajmërimit të sulmit ajror dhe fjeta si bebe.

Natën vonë – Gégé erdhi te dhoma ime; mendova se do të paketonte valixhet e saj, por sirenat kishin pushuar. Sa e lemerishme të përballeshe prapë me luftën! Mendova shkurtazi për jetët e tyre këtu, është tmerr. Shikuam nga dritaret, njerëzit ecnin ose vraponin drejt strehimoreve; një qiell i mrekullueshëm me yje dhe dritë hëne. Zbritëm te konsyzheira të dyja. Ajo e kishte vendosur tashmë maskën e gazit. Pastaj u kthyem lart të bindura se ishte alarm i rremë. Gégé dhe Pardo ishin shumë të tensionuar. Gégé s’mund ta gjente mantelin e saj; Pardo mërmëriti se mund ta linin menjëherë Parisin. Ishte ora katër e mëngjesit. U ktheva në shtrat dhe fjeta qetësisht deri në orën shtatë, kur gjithçka mori fund. Njerëzit dilnin nga strehimoret. Pashë dy gra të hallakatura me mantele banje dhe me peshqirë rreth kokave të tyre, me gjasë të përdorura si maska gazi. Një tip duke e ngarë një biçikletë, maskën e gazit të hedhur mbi supe, u çor: “Ah, bastardët!”.

/Marrë nga: Simone de Beauvoir, “Wartime diary”, University of Illinois Press, 2009

/Përkthimi: Gazeta Express