Vargje të obsesionuara ndaj vdekjes

Arte

Gazeta Express

26/06/2021 1:51

Sylvia Plath si një nga poetet dhe shkrimtaret e reja më premtuese amerikane lindi në Boston, dhe studioi në Smith College dhe në Universitetin e Cambridge-it, para se të njihej ndërkombëtarisht.

Në pjesën më të madhe të jetës së saj, Plath vuajti nga depresioni patologjik dhe u trajtua disa herë me terapitë e elektroshokut. Ajo i dha fund jetës duke kryer vetëvrasje në vitin 1963.

Plath njihet si një nga poetet më të rëndësishme në zhanrin e lirikës vetërrëfyese, dhe njihet kryesisht për dy përmbledhje me poezi, “The Colossus” dhe “Other Poems”.

Në vitin 1982 fitoi çmimin Pulitzer (pas vdekjes) për Collected Poems.

Romani i saj i vetëm “Kambana e qelqtë” është gjysmë autobiografik, me emra vendesh dhe personazhesh të ndryshuar.

Ky roman u botua në janar 1963 nën pseudonimin letrar Victoria Lucas që u prit në fillim me shpërfillje të madhe nga kritika.

Vepra e saj tërhoqi vëmendjen e një numri të madh lexuesish, të cilët konstatuan në vargun e saj njëjës, një përpjekje për të përshkruar dëshpërimin, emocionin e dhunshëm dhe obsesionin me vdekjen.

Në revistën e librit në “New York Times”, Joyce Carol Oates e përshkroi Plath-in si “një nga poetet më të famshme dhe më të diskutuara të pasluftës që shkruajnë në anglisht.”

Intensivisht autobiografike, poemat e Plath-it hulumtojnë ankthin e saj mendor, martesën e saj të trazuar me poetin Ted Hughes, konfliktet e saj të pazgjidhura me prindërit dhe vizionin e saj për veten.

Sylvia shkroi për natyrën, ose për kufizimet shoqërore të individëve. Përmes procesit të të shkruarit, ajo shprehu frikën parësore, kontradiktat dhe tensionin.

Në veprën e Plath-it vërejmë përdorimin e paqartë të teorisë psiko-analitike, dhe kjo na fton të rivlerësojmë lidhjet e vendosura nga kritikët midis poezisë rrëfyese dhe psikanalizës.

Përcjellja e vetvetes, kufijtë e kujdesit të të folurit dalin në pah në poezitë e saj, të cilat lexohen në formë sipërfaqësore, madje duket se ilustrojnë teoritë e Frojdit.

Kjo mënyrë i siguron asaj një mori personazhesh dhe embrionesh narrative, të cilat ajo i përdor si pikënisje, duke i lakuar konceptet frojdiane sipas qëllimeve të veta.

Plath-i ka vuajtur nga depresioni gjatë pjesës më të madhe të jetës së saj dhe fundi i saj qe tragjik. Ajo që e shtyu Sylvia Plath drejt vdekjes ishte e dhimbshme, por e qartë për psikiatrin e saj, depresion klinik.

Nga ana tjetër, pasi poetja e mrekullueshme, kreu vetëvrasje më 11 shkurt të vitit 1963, miqtë, adhuruesit dhe biografët e saj ishin të etur për të fajësuar dikë për këtë tragjedi, një person prej mishi dhe gjaku.

Më potenciali ishte bashkëshorti i saj poeti Ted Hughes, i cili e kishte braktisur Sylvian dhe dy fëmijët e tyre të vegjël për të dashurën e tij, Assia Esther Wevill.

Autorja, iu kishte shpëtuar nazistëve në fillim të Luftës së Dytë Botërore dhe kishte emigruar fillimisht në Palestinë, e më vonë në Mbretërinë e Bashkuar.

Ajo përjetoi një lidhje 6-vjeçare me poetin Ted Hughes, por vrau veten dhe vajzën e tyre katër vjeçe Shura duke përdorur një furrë me gaz, vdekje e ngjashme me vetëvrasjen e gruas së parë të Hughes, Sylvia Plath.

Fakti që edhe Assia kreu vetëvrasje pas gjashtë vitesh në të njëjtën mënyrë si gruaja e tij, Sylvia duke lënë hapur gazin e dhomës, vulosi fajësinë e Hughes.

Gjithsesi, poetja amerikane Sylvia Plath, jetës së të cilës i është kushtuar filmi “Sylvia” një prodhim i vitit 2003, interpretuar nga ylli hollivudian Gwyneth Paltrow, edhe pse jetëshkurtër, ka lënë gjurmën e saj të pashlyeshme në botën e letërsisë.

Sylvia Plath ishte një nga poetet më dinamike dhe të admiruara të shekullit XX.