Pse T. rex kishte krahë kaq të vegjël?

Mistere

Gazeta Express

20/05/2026 23:23

Është një pyetje që i ka hutuar shkencëtarët për dekada: pse Tyrannosaurus rex kishte krahë kaq të vegjël?

Dinozauri gjigant, rreth 13.7 metra i gjatë, kishte krahë vetëm rreth 90 centimetra. Kjo do të ishte e krahasueshme me një njeri 1.83 metra të gjatë që do të kishte krahë vetëm 12-13 centimetra.

Pavarësisht studimeve të shumta, arsyeja pse T. rex kishte gjymtyrë të përparme kaq të shkurtra ka mbetur e paqartë për shumë kohë. Tani, studiuesit nga University College London besojnë se kanë gjetur një shpjegim të mundshëm.

Sipas tyre, evolucioni i krahëve të vegjël ka të ngjarë të jetë nxitur nga zhvillimi i kokës së madhe dhe jashtëzakonisht të fuqishme.

“Të gjithë e dinë se T. rex kishte krahë të vegjël, por edhe dinozaurë të tjerë gjigantë theropodë zhvilluan gjymtyrë të përparme relativisht të shkurtra. Carnotaurus kishte krahë jashtëzakonisht të vegjël, madje më të vegjël se T. rex”, tha Charlie Roger Scherer, autori kryesor i studimit.

“Ne kërkuam të kuptonim se çfarë e nxiste këtë ndryshim dhe gjetëm një lidhje të fortë mes krahëve të shkurtër dhe kokave të mëdha e të fuqishme. Koka mori rolin e krahëve si mjeti kryesor i sulmit. Është rasti klasik ‘përdore ose humbe’: krahët nuk ishin më të dobishëm dhe u zvogëluan me kalimin e kohës.”

T. rex u shfaq fillimisht në periudhën e vonë të Jurasikut dhe arriti kulmin në Kretakun e vonë, përpara se të zhdukej rreth 65.5 milionë vjet më parë. Specia, e njohur shpesh si “mbreti i dinozaurëve”, është studiuar prej kohësh për ndërtimin e saj të pazakontë trupor.

Për të kuptuar më mirë arsyen e krahëve të vegjël, studiuesit analizuan të dhënat e 82 specieve theropodësh, dinozaurë dykëmbësh, kryesisht mishngrënës.

Analiza tregoi se shkurtimi i gjymtyrëve të përparme ndodhi në pesë grupe: tyrannosauridët, abelisauridët, carcharodontosauridët, megalosauridët dhe ceratosauridët.

Fillimisht, studiuesit prisnin që krahët më të vegjël të lidheshin me përmasat më të mëdha trupore. Por, çuditërisht, kjo nuk rezultoi të ishte arsyeja kryesore. Në vend të kësaj, krahët e vegjël kishin lidhje më të fortë me zhvillimin e kafkave dhe nofullave të fuqishme.

Rëndësia dytësore e madhësisë trupore u pa edhe te fakti se disa theropodë me kokë të fuqishme dhe krahë të vegjël nuk ishin domosdoshmërisht shumë të mëdhenj. Një shembull është Majungasaurus, grabitqar kulmor në Madagaskar rreth 70 milionë vjet më parë, i cili peshonte vetëm 1.6 tonë, rreth një të pestën e peshës së T. rex.

Arsyeja e saktë pse gjymtyrët u shkurtuan ende nuk është plotësisht e qartë. Megjithatë, studiuesit sugjerojnë se, ndërsa prenë e kishin gjithnjë e më të madhe, T. rex dhe të afërmit e tij u përshtatën duke gjuajtur më shumë me nofulla dhe kokë sesa me kthetra. Me kalimin e kohës, krahët u bënë gjithnjë e më pak të rëndësishëm.

“Këto përshtatje shpesh ndodhën në zona ku kishte pre gjigante”, shpjegoi Roger Scherer. “Të përpiqesh të kapësh një sauropod 30 metra të gjatë me kthetra nuk është ideale. Sulmi dhe mbajtja me nofulla mund të ketë qenë më efektive.”

Ai shtoi se studimi identifikon lidhje dhe nuk mund të provojë drejtpërdrejt shkak-pasojë, por sipas tij është shumë e mundshme që kafkat e fuqishme të jenë zhvilluar përpara shkurtimit të krahëve.

“Nuk do të kishte kuptim evolucionar që të ndodhte e kundërta, pra që këta grabitqarë të hiqnin dorë nga mekanizmi i sulmit pa pasur një alternativë”, tha ai.

Gjatë viteve, studime të tjera kanë dhënë teori të ndryshme për krahët e vegjël të T. rex. Në vitin 2022, studiues nga Universiteti i Kalifornisë, Berkeley, sugjeruan se krahët e shkurtër mund të kenë ndihmuar T. rex të shmangte kafshimet nga dinozaurët e tjerë gjatë ushqimit në grup.

Një tjetër studim i po atij viti, nga Muzeu Paleontologjik Ernesto Bachmann në Neuquén të Argjentinës, sugjeroi se krahët e vegjël mund të ishin përdorur për t’u kapur gjatë çiftëzimit.

Në atë kohë, drejtuesi i projektit, dr. Juan Canale, tha se veprimet e lidhura me gjuetinë me shumë gjasë kryheshin nga koka. Sipas tij, krahët mund të kenë shërbyer për aktivitete të tjera, si sjellje riprodhuese, mbajtja e femrës gjatë çiftëzimit, ose për t’u ndihmuar të ngriheshin pas pushimit apo rrëzimit. /GazetaExpress/