Nëse keni dashur ndonjëherë një mënyrë të thjeshtë për t’i siguruar familjes që jeni gjallë, tani ekziston një aplikacion për këtë.

Fun

Gazeta Express

15/01/2026 18:47

Nëse ju duhet ta shqiptoni fjalën “S-H-Ë-T-I-T-J-E” që qeni juaj të mos hidhet nga gëzimi, shkencëtarët thonë se nuk jeni të vetmit.

Hulumtime të reja tregojnë se disa qen shumë të zgjuar janë në gjendje të mësojnë fjalë të reja thjesht duke përgjuar bisedat e pronarëve të tyre.

Të ashtuquajturit “qen me talent të veçantë për të mësuar fjalë” janë në gjendje të memorizojnë emrat e qindra lodrave të ndryshme duke luajtur me njerëzit e tyre. Tani, shkencëtarët kanë zbuluar se këta qen mund ta bëjnë këtë po aq mirë edhe kur nuk u flitet drejtpërdrejt.

Për ta arritur këtë, qentë duhet të ndjekin shikimin dhe vëmendjen e pronarit, të kuptojnë sinjalet komunikuese dhe të nxjerrin fjalë të veçanta nga një rrjedhë e vazhdueshme të foluri. Deri më tani, besohej se kjo aftësi ishte unike për njerëzit.

Megjithatë, studimi i ri tregon se disa qen kanë aftësi gjuhësore të krahasueshme me ato të një fëmije 18–23 muajsh.

Autorja kryesore e studimit, Dr. Shany Dror nga Universiteti i Mjekësisë Veterinare në Vjenë, shprehet:

“Në kushtet e duhura, disa qen shfaqin sjellje jashtëzakonisht të ngjashme me ato të fëmijëve të vegjël.”

Qenët “gjenialë” të fjalëve

Vitet e fundit, shkencëtarët kanë filluar të zbulojnë aftësitë e jashtëzakonshme të një grupi shumë të vogël qensh, të njohur si “mësues të talentuar fjalësh”. Studimet tregojnë se disa kafshë shtëpiake kanë aftësi unike për të mësuar dhe mbajtur mend emra objektesh të ndryshme.

Disa prej tyre madje arrijnë t’i ndajnë lodrat në kategori konceptuale – për shembull lodra për tërheqje dhe lodra për t’u sjellë – pa u mësuar më parë se cila është cila.

Megjithatë, në të gjitha studimet e mëparshme, fokusi ishte te mësimi i fjalëve përmes komunikimit të drejtpërdrejtë mes pronarit dhe qenit.

Në këtë studim, të publikuar në revistën shkencore Science, Dr. Dror dhe bashkëautorët e saj hetuan nëse qentë mund të mësonin fjalë edhe nga biseda indirekte.

Eksperimenti

Studiuesit testuan 10 qen me aftësi të veçanta në dy situata të ndryshme:

Situata e drejtpërdrejtë: pronarët u prezantonin qenve lodra të reja dhe ua përsërisnin emrin ndërsa luanin me ta.

Situata e “përgjimit”: qentë vëzhgonin ndërsa pronarët flisnin me një person tjetër për lodrën, pa iu drejtuar fare qenit.

Në të dy rastet, qentë kishin vetëm tetë minuta, të ndara në disa seanca të shkurtra, për të mësuar emrin e lodrës së re.

Më pas, lodrat vendoseshin në një dhomë tjetër dhe pronarët i kërkonin qenit ta sillte lodrën sipas emrit.

Rezultatet ishin mbresëlënëse: në 20 prova, qentë e gjetën lodrën e saktë 80 për qind të rasteve në situatën e drejtpërdrejtë dhe 100 për qind të rasteve në situatën e përgjimit.

Kjo tregon se disa qen janë po aq të aftë të mësojnë fjalë të reja duke përgjuar, sa edhe përmes komunikimit të drejtpërdrejtë.

Edhe pa e parë lodrën

Në një provë të tretë, qentë demonstruan edhe një aftësi tjetër të jashtëzakonshme: mësimin e emrave të objekteve edhe kur ato nuk ishin të dukshme.

Pronarët ua tregonin qenve lodrën e re, më pas e vendosnin në një kovë dhe e emërtonin vetëm pasi objekti ishte zhdukur nga fusha e shikimit. Kjo krijonte një ndarje në kohë mes shikimit të objektit dhe dëgjimit të emrit, çka pritej ta bënte shumë më të vështirë lidhjen mes tyre.

Pavarësisht kësaj, shumica e qenve të talentuar arritën ta mësonin emrin dhe ta sillnin lodrën e duhur.

Jo të gjithë qentë janë njësoj

Megjithatë, studiuesit theksojnë se këto aftësi nuk janë të zakonshme te të gjithë qentë.

“ Këta qen përbëjnë një model të jashtëzakonshëm për të studiuar aftësitë njohëse që i mundësuan njerëzimit zhvillimin e gjuhës. Por kjo nuk do të thotë se të gjithë qentë mësojnë në këtë mënyrë – përkundrazi,” shpjegon Dr. Dror.

Ndërsa shumica e qenve janë shumë të mirë në mësimin e komandave si “ulu” apo “qëndro”, aftësia për të mësuar emra objektesh është shumë më e rrallë.

Këta qen të talentuar janë jashtëzakonisht të paktë në popullatën e përgjithshme të kafshëve shtëpiake dhe shkencëtarët ende po përpiqen të kuptojnë se çfarë i bën ata kaq të veçantë.

Ekspertët besojnë se këto aftësi vijnë nga një kombinim i prirjeve të lindura dhe përvojave të jetës – që do të thotë se labradori i familjes, me shumë gjasë, nuk do të fillojë të zgjerojë fjalorin e tij së shpejti. /GazetaExpress/