Vaji i ullirit dhe plakja e shëndetshme

Ushqimi/Dieta

Gazeta Express

15/05/2026 19:39

Vaji i ullirit është një nga produktet më të përdorura në kuzhina në mbarë botën, nga sallatat dhe makaronat deri te perimet apo peshku i pjekur.

Prej kohësh ai është lidhur me dietën mesdhetare dhe përfitimet për zemrën, por studime të reja sugjerojnë se një sasi e vogël ditore mund të ndihmojë edhe në ngadalësimin e plakjes biologjike.

Sipas shkencëtarëve, yndyrnat e shëndetshme dhe përbërësit antioksidues bimorë që gjenden në vajin e ullirit mund të ndihmojnë në mbrojtjen e enëve të gjakut, uljen e inflamacionit dhe mbështetjen e shëndetit kardiovaskular. Kjo mund të shpjegojë pse dieta mesdhetare është lidhur prej kohësh me jetëgjatësi më të madhe dhe rrezik më të ulët për sëmundje të zemrës.

Një studim i prezantuar në Kongresin Evropian për Obezitetin në Stamboll zbuloi se personat që konsumonin më shumë ushqime të pasura me polifenole, përfshirë vajin e ullirit, frutat dhe kafenë, kishin rrezik më të ulët për plakje të përshpejtuar biologjike.

Nutricionisti Rob Hobson shpjegon se këta përbërës bimorë mund të ndihmojnë në mbrojtjen e qelizave nga stresi oksidativ dhe inflamacioni i lehtë kronik, dy procese që lidhen me plakjen dhe rrezikun afatgjatë për sëmundje.

Studimi tregoi se personat që konsumonin sasinë më të lartë të polifenoleve kishin 52 për qind më pak rrezik për shkurtim të shpejtë të telomereve, krahasuar me ata që konsumonin më pak. Efekti ishte më i dukshëm te të rriturit nën moshën 64 vjeç.

Telomeret janë struktura mbrojtëse në skajet e kromozomeve, të cilat shkurtohen natyrshëm me kalimin e moshës. Shkurtimi më i shpejtë i tyre lidhet me shenja të dukshme të plakjes, si rrudhat, por edhe me sëmundje kronike, përfshirë kancerin dhe Alzheimerin.

Për të kuptuar pse vaji i ullirit mund të jetë i dobishëm për plakjen e shëndetshme, rëndësi të veçantë kanë polifenolet. Ato janë përbërës bimorë që u japin ngjyrë frutave dhe perimeve, si bluja e boronicave apo e kuqja e qepëve.

Vajrat e ullirit më të pasur me polifenole janë zakonisht ata të vjeljes së hershme dhe të shtypur në të ftohtë. Kjo do të thotë se vaji nxirret pa përdorur nxehtësi të lartë, e cila mund të dëmtojë disa lëndë të dobishme.

Vaji ekstra i virgjër i ullirit përmban disa lloje polifenolesh, përfshirë oleokantalin, një përbërës që mendohet se kontribuon në efektet antioksiduese dhe anti-inflamatore. Vajrat me më shumë polifenole shpesh kanë ngjyrë të gjelbër më të thellë, shije të hidhur, aromë barishtore dhe një ndjesi djegëse në fyt. Kjo ndjesi pikante lidhet pikërisht me përbërësit fenolikë.

Studimi i Universitetit të Navarrës analizoi 1,709 të rritur në Spanjë, të cilëve iu monitorua dieta për gati një dekadë. ADN-ja e tyre u analizua gjatë një periudhe tetëvjeçare për të matur ndryshimet në telomere.

Studime të mëparshme kanë sugjeruar gjithashtu se vaji i ullirit mund të ndihmojë në mbrojtjen e zemrës nga stresi mjedisor. Në një studim të prezantuar në vitin 2014 në konferencën e Shoqatës Amerikane Torakale, sasi të vogla ditore të vajit të ullirit u lidhën me ulje të disa efekteve të dëmshme kardiovaskulare të ndotjes së ajrit.

Në atë studim, vullnetarë të shëndetshëm u ekspozuan ndaj niveleve të kontrolluara të ajrit të ndotur pas disa javësh përdorimi të vajit të ullirit, vajit të peshkut ose pa suplemente. Ekspozimi ndaj ndotjes shkaktoi ngushtim të enëve të gjakut, një reagim që lidhet me rritje të tensionit dhe stres kardiovaskular, por ky efekt ishte më i ulët te grupi që kishte marrë vaj ulliri.

Ekspertët thonë se vaji ekstra i virgjër i ullirit, veçanërisht ai i pasur me polifenole, mund të ndihmojë në ruajtjen e elasticitetit të enëve të gjakut dhe në uljen e inflamacionit.

Ka dallim të rëndësishëm mes vajit ekstra të virgjër dhe vajit të zakonshëm të ullirit. Vaji ekstra i virgjër konsiderohet cilësia më e lartë, pasi prodhohet me shtypje të ftohtë dhe ruan nivele më të larta të polifenoleve. Për këtë arsye, ekspertët e lidhin më shumë me përfitime për shëndetin.

Vaji i zakonshëm i ullirit zakonisht është përzierje e vajit të rafinuar, që shpesh trajtohet me nxehtësi dhe procese industriale, me sasi më të vogla vaji të virgjër. Ai ka shije më neutrale, ngjyrë më të lehtë dhe zakonisht kushton më pak, por përmban më pak polifenole.

Sipas ekspertëve, vaji i ullirit jep më shumë përfitime kur konsumohet si pjesë e një diete mesdhetare, të pasur me fruta, perime, bishtajore, peshk, arra, fara dhe drithëra të plota, si dhe me pak mish të kuq dhe ushqime të përpunuara.

Hobson thekson se ky studim nuk duhet interpretuar sikur vaji i ullirit është “ushqim magjik”. Sipas tij, vaji ekstra i virgjër duhet parë si pjesë e një modeli më të gjerë ushqimor të shëndetshëm.

Hulumtime të mëparshme nga King’s College London kanë sugjeruar se përbërësit e vajit të ullirit mund të ndërveprojnë me perime të pasura me nitrate, si spinaqi, sallata jeshile dhe selinoja, duke ndihmuar në rregullimin e tensionit të gjakut. Eksperimentet te minjtë kanë treguar se këta përbërës mund të formojnë molekula të quajtura acide yndyrore nitro, të cilat mund të ndihmojnë në uljen e tensionit.

Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se shumë nga provat mbeten vëzhguese ose eksperimentale, dhe disa janë kryer në kafshë ose me numër të kufizuar pjesëmarrësish.

Vaji i ullirit është i pasur me yndyrna mono-të-pangopura, të cilat konsiderohen të dobishme për zemrën kur zëvendësojnë yndyrnat e ngopura në dietë. Por ai është gjithashtu shumë kalorik: një lugë gjelle përmban rreth 120 kalori.

Përfitimet më të mëdha pritet të shihen kur vaji i ullirit zëvendëson yndyrna më pak të shëndetshme, dhe jo kur thjesht shtohet mbi një dietë tashmë të pasur me kalori.

Në fund, vaji i ullirit nuk është një zgjidhje e vetme për jetëgjatësi, por përdorimi i rregullt dhe i moderuar i vajit ekstra të virgjër, brenda një diete të ekuilibruar, mund të jetë një nga zakonet e thjeshta që ndihmojnë në plakje më të shëndetshme. /GazetaExpress/