Ja çfarë mund të shihni në çastin e vdekjes, sipas shkencëtarëve

Shneta tjera

Gazeta Express

09/01/2026 22:04

Vdekja është e pashmangshme për të gjithë dhe, për rrjedhojë, është krejt njerëzore të pyesim veten se çfarë përjeton njeriu në momentin kur zemra ndalon së rrahuri.

A shfaqet një dritë e fortë? A shohim njerëzit tanë të dashur që kanë ndërruar jetë? Apo përballemi me gjithçka që do të kishim dashur ta kishim bërë ndryshe? A është një përvojë e qetë apo e frikshme?

Ekziston prej kohësh ideja se “jeta të kalon para syve” në çastet e fundit — një fenomen i njohur si rikujtim i jetës. Shumë njerëz që kanë qenë pranë vdekjes tregojnë se e kanë përjetuar këtë ndjesi. Dhe tani, shkenca sugjeron se diçka e tillë mund të ketë bazë biologjike.

Neuroshkencëtarët kanë arritur për herë të parë të regjistrojnë aktivitetin e trurit të një personi në momentin e vdekjes. Ajo që zbuluan ishte se valët e trurit në ato çaste i ngjajnë atyre që shfaqen gjatë ëndërrimit, rikujtimit të memories dhe meditimit.

Për shumëkënd, kjo tingëllon çuditërisht qetësuese.

Çfarë është “rikujtimi i jetës”?

Studimi, i botuar në revistën shkencore Frontiers in Aging Neuroscience në vitin 2023, sugjeron se truri mund të mbetet aktiv dhe i koordinuar gjatë dhe madje edhe pak pas kalimit drejt vdekjes, duke reaguar ndaj këtij procesi me një lloj “përmbylljeje të programuar”.

Zbulimi erdhi rastësisht. Një pacient 87-vjeçar, i cili vuante nga epilepsia, ishte nën monitorim me EEG (elektroencefalogram) për të identifikuar krizat. Gjatë regjistrimit të aktivitetit të trurit, pacienti pësoi një atak kardiak dhe ndërroi jetë — duke u bërë rasti i parë ku aktiviteti i trurit në çastin e vdekjes u regjistrua drejtpërdrejt.

Dr. Ajmal Zemmar, neurokirurg në Universitetin e Louisville në SHBA dhe drejtues i studimit, shpjegoi se u analizuan 30 sekondat para dhe pas ndalimit të zemrës, ku u vunë re ndryshime të qarta neurologjike.

Sipas tij, u identifikuan ndryshime në të ashtuquajturat oscilacione gama, por edhe në valë të tjera si delta, theta, alfa dhe beta — pra, lloje të ndryshme të valëve të trurit.

Valët gama, theta, alfa dhe beta lidhen me ëndërrimin, kujtesën dhe përpunimin e informacionit, procese që përkojnë me rikujtimin e përvojave jetësore. Ndërsa valët delta zakonisht shfaqen gjatë gjumit të thellë dhe gjendjeve të caktuara të vetëdijes.

Dr. Zemmar spekulon se:

“Truri mund të jetë duke luajtur një rikujtim të fundit të ngjarjeve më të rëndësishme të jetës, ngjashëm me ato që raportohen në përvojat pranë vdekjes.”

Ai thekson gjithashtu se këto gjetje sfidojnë mënyrën se si e kuptojmë fundin e jetës, duke ngritur pyetje të rëndësishme etike dhe mjekësore, përfshirë edhe kohën e dhurimit të organeve.

Duhet theksuar se studimi bazohet vetëm në një rast të vetëm, dhe pacienti kishte probleme të mëparshme neurologjike. Megjithatë, sipas Dr. Zemmar, kjo njohuri mund të jetë ngushëlluese për ata që kanë humbur ose po humbasin njerëz të dashur.

“Edhe pse të dashurit tanë kanë sytë mbyllur dhe duken sikur po na lënë, është e mundur që truri i tyre të jetë duke rikujtuar disa nga momentet më të bukura të jetës së tyre,” shprehet ai.

“Vizionimi” gjatë procesit të vdekjes

Përjetimet vizuale nuk ndodhin vetëm në çastin final. Shumë njerëz raportojnë të ashtuquajturin vizionim, pjesë e procesit të vdekjes.

Kjo është një nga gjashtë fenomenet e përshkruara nga infermierja e hospicit Julie McFadden, 41 vjeç, e cila punon në kujdesin paliativ në Los Angeles.

Sipas saj, vizionimi nuk lidhet me halucinacione patologjike apo sëmundje mendore.

“Ndodh te shumë njerëz, është pothuajse gjithmonë qetësues dhe personi zakonisht është i vetëdijshëm dhe i orientuar,” shpjegon ajo.

McFadden thekson se këto përvoja shpesh keqinterpretohen si efekt i barnave apo mungesës së oksigjenit, por në shumicën e rasteve kjo nuk qëndron.

Zakonisht, vizionimi ndodh disa javë para vdekjes. Personi mund të flasë normalisht me familjarët, ndërsa njëkohësisht thotë se po sheh një prind të ndjerë, i cili i buzëqesh dhe i thotë se së shpejti do të vijë ta marrë, duke e qetësuar.

@hospicenursejulie Chapter 6 in my book: Nothing to Fear- covers all the phenomena. Which one should I talk about next? #hospicenursejulie #caregiversoftiktok #medicaltiktok #hospicenurse #nothingtofear #phenomenon #deathbed #marksloan #greysanatomy ♬ original sound – 💕 Hospice nurse Julie 💕

Sipas infermieres, familjarët duhet thjesht ta pranojnë dhe ta ndjekin përvojën, pa e kundërshtuar.

“Shtrirja drejt vdekjes”

Ndonjëherë, vizionimi shoqërohet me atë që quhet “shtrirja drejt vdekjes”.

Kjo ndodh kur personi, i shtrirë në shtrat, shtrin duart lart, sikur po përpiqet të prekë apo përqafojë dikë që nuk është fizikisht aty.

Edhe ky fenomen mund të zgjasë për një kohë të gjatë dhe, ndonëse shkaku i tij nuk kuptohet plotësisht, konsiderohet normal në fazat e fundit të jetës.

Edhe pse shkenca nuk ka ende përgjigje të plota, një gjë është e qartë: truri ynë vazhdon të funksionojë në mënyra komplekse dhe misterioze edhe në çastet e fundit. Studime si ky nuk japin siguri absolute, por ofrojnë një dritare të vogël drejt asaj që mund të përjetojmë — dhe për shumë njerëz, kjo ide është më qetësuese sesa frikësuese. /GazetaExpress/