Nëse natyra është Zot…

Natyra duhet të mbrojë Tokion. Për miliona vlera dhe vepra kudo. Për një klub jazzi në Shinjku që s’ka vend më shumë se për dhjetë persona e që çifti i vjetër e mban për hatër të shpirtit. Për njerëzit.

Në fillim gjithçka është shumë dhe e re. Ngjyrat e forta kudo, rrugët e ngushta sikur të jenë vizatuar, përsëritja mekanike e mirëseardhjeve në dyqane, adaptimi karakteristik i shprehjeve nga anglishtja, radhët duke pritur për të ngrënë një racion ramen (njëfarë sinonimi i pasulit te kosovarët), veshjet më të ekspozuara të vajzave se gjithkund tjetër etj., janë absolutisht hutuese. Por të premten më 11 mars, pas gati gjashtë muajsh që kur jam këtu, po nisesha në një ditë krejt rutinore në Tokio. Një shokut në Kosovë i bëhej qejfi kur vishja këmishë, kështu që me të parë se kishte diell të mirë, që nuk është e pazakonshme për dimër këtu, ishte krejt e qartë si do të dukem. Në furrën në fqinjësi ndalova për të marrë kifle të freskëta për mëngjes bashkë me kafe. Shumë shpejt më pas isha duke parë pamje nga treni elektrik që çon prej qendrës së Tokios në drejtim të Odaibas. Me siguri kjo është ndër gjërat më të zakonshme që çdo vizitor jeton në Tokio. Natyrisht se jetojmë në një kohë kur edhe preferencat e tilla shpesh përcaktohen nga doracakët më të shitur. Sidoqoftë, pamjet pothuajse futuristike dhe gjigante janë njëra nga faqet e Tokios së sotme.

Në qendrën Tokyo Big Sight, ku disa nga ekspozitat ishin në ditën e fundit para mbylljes, shumë veta më thonë se është hera e parë që takojnë një kosovar. Më shkon mendja tek dy opsione: i pari, që edhe po të jenë goxha kosovarë do të jenë prapë pak në masën e këtij qyteti dhe, tjetri, ndoshta ndonjë prej tyre deklarohet si italian, zviceran etj. Fundja, ç’rëndësi ka? Këtu si kosovar je ‘fytyrë europiane’. Po, në Azi përfundimisht ne konfirmohemi europianë. Shpesh ky fakt ma tërheq njërën buzë duke nxjerrë një të qeshur të re. Një drejtues i një kompanie nga Taiwani, që po ekspozonte produktet e tij të drurit, definitivisht nuk e përjashtoi mundësinë e investimit në Kosovë. Duhet të bëhemi gati për investime të huaja, më në fund. Pastaj vjen një çast kur, sikur kur i fshijmë duart prej drekës, ndjehesh i mbushur edhe prej gjërave të tilla. Por, përpara se të kthehem në qytet, pse të mos ecë Odaibas për të shijuar panoramat spektakolare që ofron ishulli artificial i ndërtuar dekada më parë mbi oqean. Prej një kopje të statujës së lirisë, një ‘mini-qyteti’ francez (me që ra fjala, këtu të bëhet sikur Franca personifikon një fotografi pothuajse romantike në imagjinatën lokale) deri te dinamika e portit dhe peshkatarët e sezonit të dimrit.

Si shumë të tjerë kam menduar se të jesh popullatë e vogël shkon me mundësitë e një jete më të mirë, por këtu definitivisht njeriu bindet nga avantazhet e dendësisë. Nuk po flas për fragjilitetin e tij, ajo është çfarë pason, por për krijimin.

Pothuajse e kisha kaluar një urë kur dridhja e parë e tërmetit u ndje. Të bëhej se do të këputej. Shtyllat elektrike dhe pemët skaj rrugës lëviznin zhurmshëm. Ndërtesat e gjata lëkundeshin diçka sikur lëvizja e pinguinëve në diell. Veturat ndaluan. Sakaq mijëra njerëz, dalin në rrugë. Për shkak se është qendër biznesi, veshja e njerëzve e bën ngjarjen të duket si një show mode, normalisht të çoroditur; banorë tipikë nuk ka ose janë të paktë sepse meqë nuk është tokë normale, rreziku nga tërmeti është permanent. Sidomos këtu kur aktiviteti seizmik është ngjarje e përditshme. Sikur në kor ata i përgjigjen me ‘uuuu’ një dridhje të fuqishme. Shumica që janë afër thonë se është hera e parë që jetojnë një tërmet të tillë, por askush nuk është në panik. Ata janë subjekt i përditshëm i trajnimit për situata tërmetesh kudo në punë, shkollë etj. Nga porti del tym. Tashmë janë diku 10,000 mijë veta këtu. Shumica kanë apart fotografimi në dorë. Me telefonat 3D dikush të tregon spikerët me helmeta në kokë në njërin prej televizioneve kombëtare. Gjithë transporti për në qytet është ndërprerë. Autoritetet u rekomandojnë qytetarëve të presin aty ku janë. Pas pak, të gjithë ecin për në hapësira më të larta për t’iu shmangur Tsunamit që, në fund, këtu nuk mbërriti.

Megjithatë, është dimër. Kjo si zakonisht konfirmohet kur dita fillon të ngryset.

Restorantet, kafenetë, lokalet tjera hapen për të pritur njerëzit. Me dy miqtë post-tërmet, ulemi për të marrë një kafe që vazhdimisht konfirmon lëkundjet e tokës duke kërcyer në tavolinë. Llambat pa ndalë sillen sikur imitojnë kamerierët. Diskutojmë gjerë e gjatë tërmetet, lajmet më të fundit dhe fatin. Meqë ishin menaxherë të suksesshëm në biznes, më japin një koleksion idesh për të zhvilluar Kosovën. E kur dridhjet pushojnë, vetvetiu fillon të nxjerrësh ca konkluzione: a nuk është disi iluzion, besim i rrejshëm, pikëpamja që kemi për rolin e autoriteteve dhe sidomos në dritën e garancive që ato japin shpesh për Zotin qytetar? Njeriu është vet në kësi ngjarjesh. Dhe kur ato të kenë shkuar, njeriu prapë pra fillon të ‘mendojë’ për njeriun…

Vjen e paevitueshme ajo klisheja që tragjeditë janë edhe mundësi të reja. Për ta lënë bisedën të qetë bëhem se pajtohem duke u treguar se mençuria jone popullore thotë ‘pas dimrit vjen pranvera’. Gjithsesi në tragjedinë tonë kosovare të para më shumë se një dekade, kishte energji pozitive dhe shpresë. Por, vështirë të shohësh ç’mundësi sjell një tërmet.

Është e qartë se natën do e kalojmë këtu. Qeveria nuk shkelë mbi rregullin që aplikon për të kontrolluar hekurudhat pas tërmeteve përpara se linjat të lëshohen në qarkullim, dhe kjo është forma dominante e transportit. Disa herë më thuhet që kjo qe një përvojë për mua. Meqë ajo tingëllon disi ashpër dhe nuk është definimi më i plotë, ndërroj temë me një supersticion duke thënë që ndoshta prania në vendin e ngjarjes tashmë është fat natyror i gazetarit. Disa kanë filluar të flenë. Te paktën një gjysmë ore gjumë është mirë për shëndetin. Prapë më konfirmohet identiteti europian. Kësaj radhe, meqë europianët hanë shumë mish, janë më të qëndrueshëm qoftë edhe ndaj gjumit. Ndërkohë, a s’është e mrekullueshme që kafenetë vendosin të mbesin hapur për vizitorët me nge, ndonëse nuk shërbejnë që nga momenti kur kjo ndalohet me ligj, qoftë edhe në këtë ditë të jashtëzakonshme?

Linjat rikthehen në mëngjes. Normalisht, dy miqtë janë nisur direkt në punë jo në shtëpi. Për arsye të ndryshme, puna është gjithçka për qenien japoneze. Tashmë kjo nuk çuditë. Kam përshtypjen se ata shumë më fragjilë do të ishin nga ndonjë ‘tërmet’ në vendet e punës.

Kthehem të flejë. Gjërat kanë lëvizur brenda apartamentit duke e bërë të duket sikur një ambient një ditë pas ahengut. Ka mëse 20 herë që ndjej dridhje të lehta të tokës që kur jam zgjuar. Në fqinjësi, gjithçka është normale përveç disa mungesave nga ushqimet e freskëta të zakonshme dyqaneve. Nuk ka probleme me ujin dhe rrymën. Askush nuk e përmend KEK’un. Veshët janë drejtuar kah Fukushima, ku është regjistruar një shpërthim në centralin atomik.

Ka kohë që Tokio pret një tërmet të madh sot për nesër. A bëhej fjalë për të njëjtin që megjithatë dëmtoi sidomos Sendain? Përveç punës, japonezët janë shumë të pasur. Kjo u shihet kudo. Nëse dikush ka kapacitete rindërtimi, janë pikërisht ata. Por, natyra duhet të mbrojë Tokion. Për miliona vlera dhe vepra kudo. Për një klub jazzi në Shinjku që s’ka vend më shumë se për dhjetë persona e që çifti i vjetër e mban për hatër të shpirtit. Për njerëzit.