Rrëfimi i i Xenit

Historia e këtij vendi dhe e njerëzve që e kanë jetuar dhe bërë historinë e saj më të re është shumë më e ndërlikuar dhe shumë më domethënëse sesa që arrijnë ta tregojnë librat politikë për heronjtë, dokumentarët propagandistikë televiziv dhe CV-të e pabesueshme. Këtë na e thotë libri për Shkëlzen Maliqin.

Mu desh të gjeja një si teknikë të veçantë në mënyrë që vërtet të mund ta lexoja librin e Baton Haxhiut për mikun tonë të përbashkët, Shkëlzen Maliqin.

Është një libër pa hyrje, pa vendosje në kontekst, ose propozim për një të tillë; është një libër pa titull, si i paemër, pa tendencë, pa ide të përgjithshme, pa diçka që mund të kthehej në slogan frymëzues; ta lexosh do të thotë të ecësh nëpër terr bodrumesh me llambë të vogël dore; është diçka si një rrëfim i hedhur në letër si në ekzistencë; një libër që helmon leximin me idenë se mund edhe të mos ishte. Por, është. Diçka sikur arti që është. Sikur fjala. Dhe meqë është, ne edhe flasim. Është një libër, që ka, si libër, shumëçka nga vet Shkëlzen Maliqi.

Autori me gjasë e ka synuar kombinimin e aspekteve të biografisë dhe të jetës së brendshme të bartësit të saj, atij që është thuajse i infektuar me biografinë. Në rrafsh ideal, është një përpjekje tepër ambicioze për të kombinuar rrjedhën e historisë me atë të ndërgjegjes së protagonistit, në suazat e klishesë së intervistës publicistike.

Dhe, si propozoj që të lexohet ky libër?

Unë mendoj se ky libër mund të lexohet, pa u hutuar nga psikologjizimet e shumta, duke e dënuar me një kontekst.

Korniza e dhunshme e këtij libri, kuadrimi i tij, të paktën ajo që unë ia bëra, është krejt e thjeshtë. Ky është një rrëfim i veçantë, krejt individual, për historinë politike dhe kulturore të Kosovës, i treguar nga një kënd krejtësisht i ri, atë të një shqiptarit të Kosovës, të integruar po thuajse tërësisht në RSFJ, aq sa në disa momente protagonisti duket krejtësisht i asimiluar, por që në fund, e gjen dhe e rimendon veten të rikthyer e të rinjohur në një fragment shumë interesant të historisë së kombit.

Në këtë kontekst, besoj se ky libër shërben për ata që janë ngopur me publicistikën e rrëfimeve heroike dhe leximi i tij mund të jetë vërtet një si hapje e dritareve në odën e kafehanen imagjinare, gjithnjë të rrasur me pallavra moralizuese.

Në këtë kontekst, lexuesi thjesht mund edhe ta marr librin si ballafaqim me sfidat e një artisti fatkeq të humbur Këtu, në botën e despotëve si Politika e Atdheu.

Për ata që vërtet besojnë se historinë e bëjnë heronjtë vetëm, ky libër është po ashtu i dobishëm; ata me siguri se do të kenë me çfarë të polemizojnë dhe të demonstrojnë bindjet e tyre, nëse do të guxojnë që vërtet ta lexojnë në mënyrë të ndershme.

E kam parasysh se ky libër mund të sfidohet me vërejtjen se është një si histori imtësirash personale të dikujt që thuajse heroikisht imponohet me rolin e antiheroit.

E thashë, ky libër në fakt ia vlen të lexohet, sepse, me sa e di unë, është rrëfimi i parë, dhe jashtëzakonisht i besueshëm, i një shqiptari dikur të integruar në jetën e RSFJ-së.

Dhe nëse jo për bashkë-kohanikët, atëherë për ata që vijnë e që do të gjurmojnë historinë e jetës në Kosovën e asaj kohe, ky libër do të jetë një thesar i vërtet i gjetjes së kundërshtive me të cilat mezi kemi mbijetuar.

Ndonëse nuk jam bashkëmendimtar me Shkëlzen Maliqin sa i përket “vlerësimit objektiv” të komunizmit si epokë, ideologji e praktikë, prapë mbetem dëgjues i vëmendshëm i argumenteve dhe përjetimeve të atyre që gjërat i mendojnë ndryshe, sepse, tekefundit, e kuptoj që shtytjet themelore njerëzore, në situata ekstreme sidomos, gëlltisin pa përtypur konceptet. Mua më duket se rrëfimtari i cili nuk beson në ekzistimin e mëkatit universal (sepse kemi një univers të mëkatshëm), e ka shumë më të lehtë që të arsyetojë e justifikojë jashtë idesë së ndarjes së të mirës nga e keqja, duke e lënë asisoj historinë politike me statusin e eksterierit.

Sidoqoftë, artikulimi i të vërtetës se shqiptarët e Kosovës, në tërësi, si një “njësi politike”, kanë qenë doemos të integruar (të kontekstualizuar) në RSFJ, politikisht, ekonomikisht por edhe kulturalisht (madje edhe kur e kanë refuzuar e luftuar atë), përmes një rasti të fuqishëm dhe domethënës individual, nuk mund të abstragohet. Dhe, ky libër sjell atë dëshmi në mënyrë bindëse.

Ky libër mund të shërbejë edhe si porosi se ata që nuk arrijnë të kuptojnë të vërtetat e tilla për kundërshtitë që ishin Dikur, nuk kanë se si të kuptojnë as ato që, mjerisht, Janë.

Historia e këtij vendi dhe e njerëzve që e kanë jetuar dhe bërë historinë e saj më të re është shumë më e ndërlikuar dhe shumë më domethënëse sesa që arrijnë ta tregojnë librat politikë për heronjtë, dokumentarët propagandistikë televiziv dhe CV-të e pabesueshme.

Këtë na e thotë libri për Shkëlzen Maliqin.