Një imazh shkel-e-shko

Përmendoreve të shumta në kryeqytet së shpejti do t’iu shtohet edhe një. Modeli do të jetë i njëjtë si deri më tani, ai shkel-e-shko. Megjithëse as lokacioni, e as personi të cilit i dedikohet shtatorja e re nuk e meritojnë një qasje të tillë. Sikur që s’e merituan as përmendoret tjera në Prishtinë

Për përmendoret në Prishtinë s’mund të thuhet as që janë të punuara mirë, as që mirëmbahen mirë dhe as që e zbukurojnë vendin ku qëndrojnë. Për më tepër, disa nga to kanë edhe mangësi serioze në realizim, disa janë dëmtuar që në ditën e parë të vendosjes, e disa falë kontributit të pakursyer të vetë qytetarëve. Qoftë edhe një shëtitje e shpejtë nëpër vendet që do të duhej të ishin pika reference të qytetit, mjafton për t’u ndjerë keq.

Kështu, për shembull, përmendores kushtuar heroit tonë kombëtar, Skënderbeut, shpata iu saldua me një copë armature që në ditën e parë të ardhjes nga Tirana, ngase ishte thyer diku në rrugëtim e sipër. Që prej atëherë askujt s’iu kujtua që, të paktën, ta kamuflonte më mirë këtë “detaj”.

Ndërkohë, dora e ngritur lart e shtatores së ish-presidentit amerikan, Bill Clinton, megjithëse e konceptuar që të ‘përshëndesë’ kalimtarët e rastit, të duket sikur një dorë e veshur me një dorezë bejsbolli dhe e ngjitur pastaj për trupin e një njeriu shtatshkurtër, fytyra e të cilit më shumë i ngjan kryeministrit të vendit, sesa atij që i dedikohet.

Tutje, as pushka dhe bombat në përmendoren e heroit tonë të luftës së fundit, Zahir Pajazitit, nuk duket të jenë pjesë e ‘natyrshme’ dhe në proporcion me trupin dhe gjymtyrët e luftëtarit, para të cilit përkulen shokët e tij të gjallë pothuaj në çdo festë shtetërore.

Nuk e di, ndoshta edhe falë materialit më të fortë të përdorur, por këto tri përmendore megjithatë janë larg më të ruajtura sesa ajo e akademikut Fehmi Agani. Edhe pse shtatorja e tij qëndron në oborrin e Universitetit të Prishtinës, nga i cili në të ardhmen presim të dalin kuadro që do ta zhvillojnë këtë vend, ajo pasqyron një imazh krejt tjetër. Figura e akademikut të vrarë nga forcat serbe vërtet ende qëndron në këmbë, por kjo s’mund të thuhet për asnjë element tjetër përcjellës të përmendores. Jam shumë i bindur që shumë kolegë të dikurshëm të profesorit Agani për çdo ditë kalojnë andejpari, por jo edhe që mërziten fort për gjendjen e monumentit kushtuar atij. Rektori i Universitetit të Prishtinës sigurisht që pranë Aganit kalon përditë, derisa bën rrugën e përditshme për në zyrën e tij.

Njësoj siç përditë e sheh edhe objektin fantazmë të Kishës Ortodokse të ndërtuar nga regjimi i Milosevicit, e cila “zbukuron” një pjesë bukur të madhe të kompleksit universitar që nis pak metra nga e njëjta zyrë. Nëse edhe s’i takon atij drejtpërdrejt që të ndërmarrë diçka për meremetimin e përmendores së ish-kolegut dhe për zgjidhjen e çështjes së kishës lugat brenda oborrit të shtëpisë që e menaxhon, besoj që rektorin Rugova askush s’e ndalon që, të paktën, të kërkojë asistencë zyrtare nga Kuvendi Komunal ose Ministria a Arsimit në këtë drejtim.

Megjithëse, nga ana tjetër, rektori Rugova nuk duket që heziton në dhënien kontributit të tij modest për “zbulimin” e mëtejshëm të hapësirës universitare. Një juri e kryesuar nga ai, pjesë e së cilës (shpresoj shumë, vetëm për shkak të ndonjë presioni eventual nga shefi i universitetit) ishin edhe profesoresha e Fakultetit të Arteve, piktorja Zake Prelvukaj, dekani i këtij fakulteti, skulptori, Adem Rusinovci, profesori i Fakultetit të Arkitekturës, Xhelal Lonçari dhe ai i Departamentit të Historisë, Selim Daci, përzgjodhi ditë më parë fituesin e konkursit për ngritjen e një shtatoreje kushtuar atdhetarit, Hasan Prishtina, në oborrin e Rektoratit të UP’së. Natyrisht që shijet janë të ndryshme, por përshtypja e parë për zgjidhjen ideore të projektit fitues nuk duket se ndryshon shumë nga përmendoret e përshkruara më lart. Një shtatore e stilit soc-realist, e lartë rreth tri metra, dhe me një çmim prej rreth 100,000 eurove, zor se do ta hijeshojë oborrin e Rektoratit më shumë se vargu ekzistues i projekteve të ngjashme përgjatë gjithë kryeqytetit - të realizuara sipas parimit shkel-e-shko.

Të mos keqkuptohemi, askush nuk po e konteston kontributin patriotik deri në vrasjen e tij të Hasan Prishtinës, por lokacionin dhe mënyrën e realizimit të projektit si të tillë. Kjo, ngase një universitet – cilido qoftë ai – nuk do të duhej të shndërrohej në një vend për shprehjen e një pseudo-patriotizmi populist, e as për realizimin e ideve të tjera të çfarëdollojshme personale.

Çka nëse nesër, ta zëmë, projekti i rektorit frymëzon ndonjërin prej dekanëve të shumtë të fakulteteve të UP’së që edhe ata të shpallin konkurse të ngjashme për ngritjen e shtatoreve të heronjve tanë kombëtarë përpara mësonjëtoreve të tyre? Në çka do të ngjasonte ky universitet? Në një park përkujtimor?

Gjithsesi, është shumë në rregull që, nëse veç mendohet për vendosjen e ndonjë shtatoreje apo përmendoreje brenda universitetit, ajo të përfaqësojë ndonjë figurë që dha kontribut të drejtpërdrejtë për avancimin e tij, ose ndonjë figurë jodomosdoshmërisht njerëzore që asocion një tempull të dijes.

Fundi i fundit në Prishtinë tash disa dekada ekziston një shkollë fillore me emrin e atdhetarit të shquar. A s’do të ishte, pra, shumë herë më me vend që shtatorja kushtuar Hasan Prishtinës të vendosej para saj? Me aq sa di, ka vite që para shkollës me emrin e tij qëndron një bust që mezi bije në sy.

Nëse qëllimi ka qenë shfaqja e respektit ndaj figurës së Hasan Prishtinës, atëherë lokacioni i përmendores është huqur plotësisht. Pra, e tëra që së shpejti do të përfitojmë si kolektiv do të jetë edhe një përmendore tjetër, e realizuar si gjithë të tjerat, shkel-e-shko.