Krenari dhe hipokrizi

Ndoshta është dhimbja ajo që e bën ta thotë një frazë të tillë të pashpirt. Ndoshta është vetëm naiviteti. Ndërsa, më duket, e gjithë kjo pastaj është e ndikuar dhe glorifikuar nga hipokrizia e Pushtetit.

Të paktën që nga lufta e këtej, jo rrallë më ka rastisur të dëgjoj fraza aq mizore që shprehin një ndjenjë, në esencë, edhe krejt abstrakte. Kam dëgjuar të shprehen se qenka krenari të vritesh. Kam dëgjuar se qenka krenari ta humbësh jetën për një qëllim të caktuar, thuase qëllimet qëndrojnë mbi qenien njerëzore; thuase qenia njerëzore ekziston për ato qëllime, e jo ato qëllime për qenien. I ati e e ëma u ndjekan krenarë që i biri a e bija e tyre janë vrarë. Vëllai e motra u ndjekan krenarë që vëllai a motra e tyre janë vrarë.

Bijtë u ndjekan krenarë që prindërit e tyre janë vrarë. I ati u ndjeka krenar pse i biri u vra, ta zëmë, në detyrë, në kërkim të marrjes së kontrollit të një kufiri, jo pse ai personalisht shkoi të vritet me dëshirë a me një qëllim, jo pse ai vetë do të shkonte atje po ta dinte se do të përfundonte i vdekur, jo pse ai e donte vdekjen, por sepse atje e dërgoi dikush, duke menduar se ideja e tij për të shkuar është e pagabueshme dhe e pashmangshme. Ky dikush që e dërgoi atje dhe bëri që të vritet, në asnjë çast nuk ndalet ta rishikojë vendimin e tij dhe ta vë veten para përgjegjësisë, thjesht e shpall hero të vdekurin, duke ia veshur vdekjes së tij një mori domethëniesh që një çast para se të ndodhte nuk dihej as mendohej t’i kishte.

Zoti, ma ha mendja, u vu kundër çdo ideje që e përdor qenien njerëzore si mjet për arritjen e qëllimeve kur Abrahamit ia ndaloi ta flijonte të birin për të, e në vend të tij e urdhëroi të flijonte një kafshë. Thënë të vërtetën, edhe flijimi i kafshës për mua është veprim jonjerëzor, ama ky është një muhabet tjetër tani. Pra, as Zoti nuk e denjoi veten ta meritojë vdekjen e një qenieje njerëzore. Tingëllon sikur vetë qenia njerëzore është më e shenjtë se Zoti. Ngase për të qëndruar brenda diskursit religjioz, kështu deshi vetë Zoti, jo pse deshi vetëm njeriu.

Nga mitologjia, Ifigjenia është e vetëdijshme se flijimi i saj është duke u konsideruar nga të gjithë si i nevojshëm për të mirën e vendit, një flijim për një qëllim superior. E megjithatë, ajo e pranon gjithë këtë vetëm duke besuar dhe shpresuar se Artemida në momentin e fundit do ta zëvendësojë me një dre që ta shpëtojë nga vdekja dhe kështu ta bëjë priftëreshë në tempullin e saj. Vdekja e saj do të ishte e kotë, sado që bëhet për një qëllim të caktuar, të cilin nuk e ka përcaktuar as përqafuar ajo vetë, dhe nga një perëndeshë, vendimin e të cilës në esencë nuk e tumir. Jeta e saj, edhe nëse e mbyllur në një tempull, është më e nevojshme, më e vlefshme dhe më e shenjtë se çdo vdekje për çfarëdo qëllimi. S’ka qëllim superior që është më i vlefshëm se ekzistenca e qenies njerëzore. Ky është një mësim i thjeshtë dhe i njohur.

A është e mundur që vërtet dikush të jetë krenar kurdo qoftë e sidoqoftë për vdekjen e prindit, vëllait, birit? A është e mundur që dikush të jetë krenar për vdekjen e atij që e ka sjellë në këtë jetë për të jetuar, për ta gëzuar jetën në mirëqenie, dashuri, paqe dhe harmoni?

Ndoshta është dhimbja ajo që e bën ta thotë një frazë të tillë të pashpirt. Ndoshta është vetëm naiviteti. Ndërsa, më duket, e gjithë kjo pastaj është e ndikuar dhe glorifikuar nga hipokrizia e Pushtetit. Pushteti ka nevojë ta mbulojë gabimin, mashtrimin dhe pashpirtësinë e vet duke vendosur domethënie arbitrare në ato gjeste dhe fjalë. Dështimi jepet për sukses, humbja për fitore, marrëzia për urtësi.

Në thelb, jam shumë i bindur, të gjithë e dimë se të gjitha ato vdekje janë të panevojshme, ndoshta edhe të kota. Efekti i tyre nuk është arritje e qëllimeve, efekti i vetëm i tyre është humbja e të dashurve, të afërmve dhe dhimbja që mbetet pas. Jeta jonë vazhdon, por jeta e tyre është ndalur në mënyrë të dhunshme, pa dashjen e tyre, pa i pyetur ata fare. Ne jemi ende këtu, mund të bëjmë paqe e luftë a çka të duam, por ata nuk janë më këtu. Ne jemi ende këtu, realitete antiestetike, siç do ta na quante Pessoa, e më shumë antietike do të shtoja unë, përballë atij shpirti të humbur, për të cilin vendosim si ta dërgojmë drejt vdekjes, sikur ai vetë të mos kishte të drejtë të zgjidhte jetën në vend të vdekjes, sikur ai vetë të mos kishte të drejtë të ishte zot i vetvetes.

Nuk e (duhet ta) gjykojmë dhimbjen e tjetrit. Kjo është më e pakta e mundshme e qëndrimeve tona njerëzore. Ngase, nëse për asgjë tjetër, nuk e ndjejmë atë dhimbje. Nuk e kemi, thënë me fjalët e A. Huxley-t, atë përvojë të atij që e ndjen dhimbjen, më e shumta e kemi një informacion për dhimbjen e tij. Kaq gjë nuk na bën të barabartë me të, e as nuk na lejon, moralisht, ta vërdallisim në hulajën e vlerësimeve dhe gjykimeve tona individuale. Tekembramja, duke iu referuar Mendimeve të Pascal-it, nuk duhet gjykuar natyra nga këndvështrimi ynë, por nga i saji. Pra, po themi, ndoshta nuk duhet gjykuar tjetri vetëm nga këndvështrimi ynë, por edhe i tiji.

Ama, nga këndvështrimi im, e sall për veten time, ndjej se do të përfundoja tepër i turpëruar dhe i poshtëruar sikur të vritesha e të vritesha pra për shkak të mendimeve, ideve, pikëpamjeve të mia. Është fatkeqësi dhe poshtërim në përgjithësi të vritesh; nuk do të kishte fatkeqësi dhe poshtërim më të madh për mua se sa të më vriste dikush për shkak të asaj që ndjej, mendoj dhe them. Ngase, unë ndjej, mendoj dhe them për të jetuar, jo për t’u vrarë. E ato që i ndjej, mendoj e them nuk vlejnë më shumë se jeta ime si e tillë, në vete e për vete, nuk vlejnë pa jetën time, nuk ekzistojnë përtej jetës time.