Integrimi drejt krizës

Çfarë kanë të përbashkët kriza e Kosovës dhe ajo e Greqisë? Problemin e fshehjes së krizës dhe borxhit për një kohë të gjatë. Greqia ka fshehur krizën dhe borxhin financiar, ndërsa Kosova e mohon krizën ekonomike, e fsheh krizën morale dhe borxhin ndaj miqve të saj ndërkombëtarë

Simbolika jo shumë pozitive do ta shënojnë 9 majin, Ditën e Europës. 60 vjetori i ”Deklaratës së Shumanit” e gjen Europën në krizën e monedhës së saj identifikuese dhe me rrezikun e një shteti të falimentuar. Por, nuk është vetëm fati i këtij shteti antik, Greqisë, në pyetje, por është efekti zinxhiror në shtetet tjera europiane dhe më gjerë ai i cili i tmerron krerët e Bashkimit Europian.

Tmerri i liderëve europianë nuk lidhet vetëm me faktin se mund të falimentojë Greqia, por edhe me faktin se taksapaguesit e vendeve të tyre po paguajnë për gabimet greke. Gjithashtu, secili lider në mendjen e vet e mendon fushatën dhe kundërefektin që mund të reflektohet në zgjedhjet e tyre të ardhshme.

Në këtë krizë po ndihen të rrezikuara shumë shtete të cilat ende nuk e kanë adaptuar Euron si monedhë të tyre, si Bullgaria dhe Rumania, ndërsa do të pësojnë edhe ato shtete të cilat e kanë Euron, por nuk e bëjnë politikën monetare, si Kosova dhe Mali i Zi.

Greqia ka prishur festën e BE-së dhe ka sjellë pamjet për të cilat është menduar se do të evitohen kur SHBA-të dhe shtetet e mëdha europiane e sollën Greqinë në mesin e tyre. Është e dukshme se futja në sistemin e BE-së nuk mundi ta bëjë Greqinë të jetë pjesë e një sistemi me rregulla të qarta.

Kriza greke do të ngrisë dyshimet dhe frikën për zgjerimin e BE-së, ndërsa në ndërkohë do të rrisë barrën e obligimeve ndaj shteteve që synojnë anëtarësimin në këtë bashkësi.

Shqiptarët në këtë mes

60 vjetori i BE-së i gjen shqiptarët po aq larg nga BE-ja sa kanë qenë edhe 60 vite më parë. Jo që shqiptarët nuk kanë përparuar gjatë këtyre gjashtë dekadave, por ata nuk kanë arritur ende të përshpejtojnë hapin e zhvillimit në mënyrë që t’i afrojnë dallimet në zhvillim me shtetet e zhvilluara.

Këto dallime theksohen edhe më shumë në këtë përvjetor, kur në Shqipëri ballafaqohemi me krizën e thellë politike, të dalë nga procesi zgjedhor një vit më parë, ndërsa Kosovën e kemi të përfshirë nga ankthi i rezultatit të hetimeve ndaj një ministrie dhe një numri të zyrtarëve të tjerë qeveritarë. Të dy krizat kanë të përbashkët infantilitetin demokratik dhe mbrojtjen e interesave individuale dhe partiake para atyre të qytetarëve. Këto fakte vetëm se e ftohin BE-në ndaj nesh dhe vonojnë progresin e shoqërive tona.

Megjithatë, kriza greke gjithashtu vërtetoi se përveç standardeve teknike dhe investimeve në infrastrukturë, për të pasur një qeverisje stabile duhet ndryshuar mentalitetin e qeverisjes.

Të përbashkëtat e krizave

Së shpejti do ta ndiejmë efektin e krizës së Euros dhe inflacionin me të cilin nuk është se s’kemi pasur përvojë. Por, sa jemi të gatshëm si shoqëri të ballafaqohemi me thellimin e krizës? Përgjigja është - aspak. Aq më keq që as nuk jemi duke menduar për problemet ekonomike në këtë moment, të paktën jo Qeveria e Kosovës.

Por, çfarë kanë të përbashkët kriza e Kosovës dhe ajo e Greqisë? Të dyja krizat e kanë problemin e fshehjes së krizës dhe borxhit për një kohë të gjatë. Greqia ka fshehur krizën dhe borxhin financiar, ndërsa Kosova e mohon krizën ekonomike, e fsheh krizën morale dhe borxhin ndaj miqve të saj ndërkombëtarë, duke pretenduar se janë zot të vetvetes dhe vendosin vetë për fatin e tyre.

Një tjetër e përbashkët e këtyre dy krizave është fakti se as Greqia e as Kosova nuk mund t’i zgjidhin problemet e veta në të cilat janë zhytur aq thellë. Greqia rrezikoi falimentimin sikur të mos ishin shtetet anëtare të BE’së me pakon e shpëtimit, ndërsa Kosova nuk ka shanse të dalë nga kriza e moralit dhe korrupsionit pa ndihmën e bashkësisë ndërkombëtare në Kosovë. Ende më keq, Kosova ka nevojë si toka për ujë për donacionet e premtuara, të cilat pas krizës greke dhe asaj të keqmenaxhimit në Kosovë do të vonojnë apo do të humbin fare.

Dalja nga kriza për të dy vendet është: të mos mohojnë se janë në krizë (Greqia ka kohë që e ka bërë), të besojnë dhe të fillojnë të ndryshojnë rrënjësisht nga çfarë kanë bërë deri më tani dhe, më e rëndësishmja, t’i bindin qytetarët e tyre se ndryshimi fillon nga ata dhe nga politikat qeveritare, ndërsa ndryshimi duhet të ndodhë gjithsesi.

Nuk jam e sigurt se Qeveria e Kosovës e do dhe e di formulën e ndryshimit, ose e mohon atë, prandaj edhe zgjidhja e problemit të krizës morale do të zgjasë deri në momentin kur ta pranojnë gabimin dhe të fillojnë të sillen si zyrtarë të pjekur, të gatshëm për të marrë përgjegjësi.

Në ndërkohë, është kriza ekonomike ajo e cila vjen e rëndohet dhe prej Greqisë vazhdon zgjerimin me efektin domino.

Në 60-vjetorin e Ditës së Europës, jemi larg integrimit në këtë bashkim, por jemi afër integrimit dhe zgjerimit të krizës së tij.