Letër Ambasadorit Dell

Të gjitha televizionet në Kosovë janë ligjërisht “ilegale”… Nuk kanë kaluar as testin e konkurrencës as vazhdimin e licencave për përdorimin e frekuencave nacionale e lokale ashtu si përcakton Ligji për KPM, ligj i cili nuk u respektua as nga ata që e kanë krijuar!

E lexova me kujdes transkriptin e intervistës që Ambasadorin Dell i kishte dhënë VOA. Kishte një deklaratë të ashpër për mediat në Kosove, duke mos prekur emra konkretë. Kritiken e kishte adresuar në media në përgjithësi, mirëpo aludonte në një shkrim të botuar në gazetën “Koha ditore”, ku ishte keqinterpretuar, sipas tij, një fjalim i tij i mbajtur një javë më herët.

Nëse shikohet historia e deklaratave të Ambasadorit Dell, këto vite sa është në Kosovë, shihet se ai është marrë disa herë me mediat. Brenda një viti me deklarimet e tij publike arriti të godasë shumë profesionin e gazetarisë në Kosove për faktin se e quajti “të papërgjegjshëm dhe jo profesional”. Atë që profesionistët e këtij profesioni e quajnë ‘humbje të etikës profesionale në emër të interesave personale’.

Nuk dua që të ndalem te mediat ku pronarët na shfaqen me ambicie politike dhe ia nënshtrojnë ato media ambicieve të veta. Do të mundohem të shpjegoj shkeljet e rënda që janë bërë pas intervenimit të NATO-s në Kosovë, në përpjekjet për të ndërtuar institucione mediale, ku fuqishëm pjesëmarrës kanë qenë institucionet që kanë vepruar në emër të taksapaguesve amerikanë.

Kush ishte kontribuues i ndërtimit të këtij koncepti dhe ndërtimit të një situate gati të pakthim në jetën mediale në Kosovë: Duke lexuar deklaratën e Zotit Dell dhe i befasuar pas një leximi të një hulumtimi të gazetarëve të Rrokumit, që më ra në dorë këto ditë, po mundohem të bëj një letër sqaruese për Ambasadorin, duke iu referuar hulumtimit.

Pas përfundimit të luftës në Kosove u hapën mundësitë për të përfituar nga ndihma direkte e bashkësisë ndërkombëtare. Mediat elektronike kanë pasur fatin të jenë të ndihmuara konkretisht në rregullimin ligjor dhe asistencën materiale e profesionale.

USAID mori për detyrë jo vetëm të rikonstruktonte rrjetin e transmetimit por edhe te krijonte prej fillimit organizmat që kishin për të marrë përsipër shpërndarjen e frekuencave si dhe licencimin nën mbikëqyrjen e një komisioni të pavarur për media dhe ligjeve.

Bashkësia ndërkombëtare, e sidomos Zyra Amerikane, mendoi që mënyra e tillë e ndihmës do të krijonte një treg të lirë të medias elektronike të Kosovës, por doli të jetë – monopol klasik.

Kosova trashëgoi 3 frekuenca kombëtare televizive. Frekuencat kombëtare konsideroheshin dhe janë - resurse kombëtare të Kosovës /res publica - dhe mënyra e shpërndarjes se tyre mund të bëhej vetëm përmes ligjit dhe procedurave ligjore.

Meqenëse institucionet e përkohshme të Kosovës vepronin nën mandatin e Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, shefi i Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë kishte autorizime të veçanta, speciale, që ia mundësonin të merrte edhe vendime administrative të përkohshme, për situata që vlerësoheshin të veçanta.

Kështu, me vendimin special të shefit të atëhershëm të UNMIK-ut, zotit Bernard Kouchner, themelohet Radio Televizioni i Kosovës, dhe vendoset në godinat dhe pronat e ish televizionit shtetëror, Radio Televizioni i Prishtinës. Me këtë vendim administrativ lansohet një projekt europian, i cili i besohet Unionit Europian të Transmetuesve (EBU) për ta menaxhuar dhe për të ndihmuar që Kosova të fitonte një servis publik, që do t’i shërbente interesave publike të shoqërisë kosovare. Ky projekt kryesisht u ndihmua finansiarisht nga qeveritë europiane dhe ajo japoneze.

Zyra Amerikane në Kosovë dhe organizatat humanitare amerikane shprehen një interes që Kosova të kishte më shumë se një transmetues nacional në Kosove dhe, në kuptimin e të konceptuarit të televizionit, shoqëria kosovare meritonte të fitonte edhe mundësinë që të kishte edhe televizione private në Kosovë, “të konceptit amerikan”. Me qëllimin më të mirë, Zyra Amerikane dhe organizatat humanitare amerikane donin që shoqëria kosovare të fitonte edhe një koncept tjetër të televizioneve, ai që quhej “amerikan”, ku televizionet janë në pronësi private dhe garojnë brenda një tregu të lirë medial për shikueshmëri, thuhet mes tjerash në hulumtim.

USAID, IREX dhe Fondacioni Soros, ia dalin që në Kosovë të themelojnë dy televizione private, por e huqin në mënyrë drastike, spektakulare, ambicien tjetër – që këto dy televizione private të kenë mundësi të garojnë në treg të lirë medial. USAID, IREX dhe Fondacioni Soros, padashje komprometojnë idenë e tregut të lirë medial në Kosovë. Atë që zoti Dell e quajti ‘papërgjegjësi profesionale’ e ka bazën te një ndihmë e organizatave amerikane të cilat deshën që të ndihmojnë median e lirë në Kosovë, por që shkaktuan që sot Kosova të vuajë monopolin me flagrant në Ballkan të medias elektronike për 10 vjet rresht.

Institucionet amerikane nuk shpallin konkurs për të alokuar ndihmën gjeneroze dedikuar projekteve mediale në Kosovë, por vendosin që në saje ‘besimi’ të zgjidhet kjo çështje. I përzgjedhin dy persona: Aferdita Saraqinin dhe Veton Surroin.

Këtë mundësi për të udhëhequr televizione ua bëri të mundur USAID, IREX dhe Fondacioni Soros. I përzgjodhi në saje vetëm – besimi – për t’u dhuruar një donacion gjeneroz që zgjati diku 10 vjet dhe ishte në lartësi miliona dollarë.

Se krejt ky investim miliona eurosh në dy persona ishte ndërtuar vetëm mbi – besim - kuptohet shumë vjet më vonë, nga një ‘rrjedhje’ nga kompjuterët e selisë së USAID në Prishtinë, që e lexova te TV Rrokum.

Nga kjo ‘rrjedhje’ ku mësohet një konverzim mes personave me përgjegjës në USAID nga viti 2004 (Ken Yamashita, David Leong, Antoinette Ferrara, Patricia Orlowitz…), konfirmohet përfundimisht se investimi më i madh në fushën e medias televizive private në Kosove ishte ndërtuar mbi - besim – dhe asgjë tjetër (korrespondencën e ‘rrjedhur’ nga USAID e posedon televizioni).

Po nuk përfundoi këtu e gjitha:

Derisa RTK u krijua me një vendim administrativ të shefit të UNMIK-ut, Bernard Kouchner, dhe një frekuencë kombëtare iu besua këtij projekti, ishte një çështje delikate ligjore se si do zgjidhej ambicia e donatorëve për t’i dhuruar dy frekuenca tjera kombëtare.

Kjo çështje u zgjidh në qershor të vitit 2000, kur UNMIK zyrtarisht themeloi institucionin Komisioneri i Përkohshëm për Media (KPM), i cili mori për detyrë “caktimin e një regjimi rregullator të përkohshëm për të gjitha mediat në Kosovë.

KPM kishte përcaktuar kushtet dhe mënyrat e aplikimit për licenca kombëtare dhe me vendim administrativ të përkohshëm, ingerencë që KPM e gjeneronte nga rregullorja e UNMIK No.2000/36, licencon si televizione nacionale Koha Vision (KTV) dhe Radio Televizionin 21 (RTV 21), duke ua alokuar dy resurse kombëtare këtyre dy televizioneve – pa konkurs dhe pa plotësimin e mundësive të konkurrencës dhe të krijimit të kushteve fer në ndarjen e dy resurseve kombëtare të Kosovës. U ”falin” dy frekuenca nacionale tekstualisht –dy personave!

Kështu iu dhuruan pajisje e fonde për të udhëhequr operacionet, por edhe me vendime administrative iu mundësuan që të vendoseshin në hapësira publike, duke mos paguar qira. Kështu, KTV vendoset në hapësirat e ndërtesës së Radio Prishtinës, ndërsa RTV 21 në aneksin e Pallatit të ish gazetës shtetërore ‘Rilindja’. (Një ekip i padefinuar i personave që menaxhon hapësirat e ish shtypshkronjës së gazetës “Rilindja” pa e definuar se nga kush janë autorizuar që të mbledhin qira për këto hapësira, deklaron për hulumtuesit se RTV 21 paguan qira mujore këto vitet e fundit).

Gjithë ky investim edhe duhej që të mbrohej nga konkurrenca, që filloi të paraqitej mes viteve 2001 dhe 2003. Duke mos treguar rezultate të pritura në konkurrencë me RTK, edhe pas gjithë kësaj ndihme gjeneroze të donatorëve, merret vendim nga ana e KPM, që në Kosove të aplikohet MORATORIUM në dhënien e licencave të reja në Kosovë.

Donatorët (USAID, IREX, Fondacioni “Soros”) e dy televizioneve private në Kosove, KTV dhe RTV21, nuk mjaftohen as me miliona euro donacion, as me Moratorium, as me lirimin e tyre nga pagesa e qirasë, por ndërtojnë Rrjetin e Transmetimit Terrestrial të Kosovës dhe në vend se ta caktojnë një bord neutral dhe profesional për ta mbikëqyrur e zhvilluar këtë Rrjet, donatorët vendosin që ta shndërrojnë këtë OJQ në kompani private dhe tekstualisht - UA ‘FALIN’ këtë resurs tjetër kombëtar të Kosovës dhe i bëjnë pronarë të aksioneve të Rrjetit të Transmetimit Terrestrial të Kosovës këto media: KTV dhe RTV 21 (marrin pjesën më të madhe të aksioneve – 70 për qind), ndërsa participojnë në aksione edhe RTK (25 për qind të aksioneve) dhe Radio Dukagjini (5 për qind). Me këtë akt shkelet në mënyre flagrante ideja e Tregut të Lirë Medial në Kosove dhe ky akt përbën edhe një argument të rëndë dhe spektakular që flet për konflikt interesi dhe krijim monopoli në fushën e medias elektronike në Kosovë. (Shih hulumtimin në Rrokum TV).

Gjatë gjithë kohës, KPM ishte kryesisht në funksion të monopolit të këtyre dy televizione - KTV dhe RTV 21, si dhe të RTK.

KPM, kur themelohet me ligj si Rregullator, në vitin 2005, nuk merr masa që frekuencat si resurse kombëtare të Kosovës të legalizohen përmes një gare fer dhe të hapur konkurrence, por me vendim të brendshëm të këtij institucioni, duke shkelur në mënyrë flagrante premisat dhe pikat e Ligjit Nr.02/L-15, KPM ua vazhdon licencat kombëtare televizioneve KTV dhe RTV 21 edhe për 10 vjet tjera (sic!), duke i shndërruar ato aktualisht – në ‘televizione ilegale’.

Vendimi ishte në kundërshtim me Ligjin për KPM, por zyrtarisht thuhet se institucioni i KPM-se ka vendosur kështu në pajtim edhe me mediat elektronike, për të thjeshtuar dhe evituar komplikimet që do të mund shfaqeshin po të përmbusheshin kushtet dhe misioni i këtij institucioni – konkurrencë e hapur dhe fer e vendosjes për licencat.

RTK, në anën tjetër, është shndërruar në një koncept monopolizues kryesisht për shkak të paqartësisë që institucionet e Kosovës kanë ndaj këtij mediumi.

Në fund të këtij viti, RTK po ndërton një buxhet që lë mundësi keqpërdorimi dhe e forcon pamëshirshëm këtë medium në një treg të nesërm medial në Kosovë (‘të nesërm”, sepse sot për sot në Kosovë s’kemi treg të lirë medial, por monopol klasik).

Taksapaguesit kosovarë paguajnë shumën prej 10 milionë eurosh në vit, që kryesisht menaxhohet nga individë që në mungesë të ideve dhurojnë gati 3 milionë euro në vit për programe që nuk i takojnë fare konceptit televiziv publik.

RTK nuk është as TV Shtetëror, as TV Publik, as TV Privat. Është i padefinuar dhe një hibrid konceptual, vetëm e vetëm për shkak të interesave politike.

Një emision i thjeshtë politik kap shumën e kontratës prej 35 mijë eurosh. Kurse një Show pa përmbajtje arrin deri në 25 mije euro në muaj. Një tjetër që shkon ditën e hënë, në muaj kap shumën 60 mijë euro, kurse një i të premtes diku rreth 40 mijë euro. Një show i të shtunës është i rëndë rreth 25 mije euro në muaj.

Po ku mbeti misioni edukativ, kulturor i këtij mediumi për të cilin paguajnë qytetarët e Kosovës? Ku është investimi për dokumentarë dhe për emisionet që kapin jetën publike në Kosovë?

Të mos flasim për katër seri televizive që kuptimin e dinë vetëm ata që u japin të holla dhe miliona euro të taksave tona. Në emër të kujt?

Dhe kush janë njerëzit që vendosin për RTK-në?

Të gjitha partitë politike në Kuvend s’kanë as ide as dije dhe as vullnet për të ndërtuar TV Publik.

Prandaj, i nderuar Ambasador Dell, papërgjegjësia ka adrese, dhe fakti se e leni adresën e pa emëruar më bën që të sqarohem publikisht për fajësinë publike të atyre që ndërtojnë medium. Jam i bindur se sado e mirë që mund të jetë dëshira dhe ambicia e donatorëve dhe dashamirësve të Kosovës, kur ajo nuk është konkurruese, bëhet monopoliste, e padobishme dhe keqndikuese. U keqpërdor dhe u keqkuptua gjeneroziteti dhe ndihma e institucioneve amerikane dhe europiane nga persona e ekipe që gëzuan këtë ndihme. Dhe më lejoni të vë theksin në diçka: në dështimin për të ndërtuar Treg të Lirë Medial në Kosovë. Lejuam që në Kosovë të zërë vend – monopoli. E për këtë e ndajmë ‘fajin’ bashkë, i nderuar Ambasador.

Krejt në fund, shumë i nderuar zoti Ambasador Dell, edhe kur po e shkruaj këtë letër, nuk ka ende asnjë ide se si të dilet nga ky monopol dhe si të ndërtohen mediat që konkurrojnë lirshëm në treg. KPM gjatë kësaj kohe ka humbur kredibilitetin ngase ka lejuar të ndikohet nga monopolistët. Kurse Komisioni Parlamentar respektiv, nuk di çka të bëjë me ligjet dhe ndikohet nga konjuktura politike për të vazhduar sistemin medial te paqëndrueshëm profesionalisht.

Kjo është çështja, si të dilet nga kjo situatë e palakmueshme, i nderuar Ambasador?

Me respekt,

Baton Haxhiu