E Diel, 26 Maj 2013E Diel, 26 Maj 2013

Kryengritja me harqe dhe shigjeta

Nga Express | 07 Gusht 2012 08:09
Madhësia e tekstit:

Nė Papuan Perėndimore, kryengritėsit, tė armatosur me harqe dhe shigjeta, po luftojnė kundėr njė ushtrie tė armatosur deri nė dhėmbė. Por Indonezia as qė e ka ndėr mend qė tė lirojė kėtė rajon tė prapambetur nė pavarėsi. Arsyeja: rajoni ėshtė i pasur me minerale. Lufta e pėrgjakshme po eskalon.

Pothuajse pa asnjė zhurmė anija e vogėl zvarritet nė det. Meshkujt e dinė se duhet tė jenė tė kujdesshėm, ngase nė ēdo cep tė kėsaj hapėsire, rreth 100 kilometra tė kryeqytetit provincial, Jajapura, veprojnė agjentė tė qeverisė sė urryer tė Indonezisė. Vetėm pasi qė zhdukėn pothuajse nė tėrėsi dritat e qytetit bregdetar, ata e ndezin motorin. Ata zhdukėn ndėrmjet Ishujve, tė cilėt janė tė shpėrndarė para brigjeve veriore tė Papuas.

Ka tashmė disa vjet qė kėta meshkuj luftojnė pėr njė Papua tė pavarur. Organizata pėr Papuan e Lirė (OPM) e quan vetėn kjo ushtri kryengritėse. Synimi i tyre ėshtė shteti i pavarur i Papuas, pra shteti i popullit tė vjetėr milanez, i cili jeton nė Ishullin e Guinesė sė Re.

Dikur, kjo parajsė jugore qė shtrihet para brigjeve tė Australisė, ishte kolonizuar nga britanikėt dhe holandezėt. Por pėrderisa pjesa lindore e Papua Guinesė sė Re, e pushtuar nga britanikėt, e fitoi pavarėsinė nė vitin 1975, forcat indoneziane pushtuan nė vitin 1963 pjesėn perėndimore, qė ishte nėn sundimin e holandezėve, duke ja bashkuar kėtė rajon me emrin Papua Perėndimore Indonezisė.

Tani po zhvillohet njė luftė e pėrgjakshme mes banorėve autokton dhe indonezianėve, tė cilėt konsiderohen si pushtues. Ėshtė kjo njė luftė jo e barabartė. Nė njėrėn anė gjenden 30 mijė ushtarė indonezianė, tė pajisur me pajisjet me moderne pėr luftė dhe nė anėn tjetėr kryengritėsit, tė cilėt nė pjesėn mė tė madhe luftojnė me harqe dhe shigjeta dhe tė cilėt e ndiejnė vetėn tė braktisur nga pjesa tjetėr e botės. Vlerėsohet se deri me tani kanė humbur jetėn mbi 100 mijė njerėz. Vetė ngritja e flamurit tė ndaluar tė Papuas mjafton qė tė vritesh apo tė dėnohesh me shumė vjet burg, pėr t’u zhdukur mė pas nė tėrėsi nė burgjet famėkeqe tė Indonezisė.

Ka tashmė njė orė qė meshkujt vazhdojnė lundrimin e tyre me anije, e mė pas gjejnė njė breg pėr tu ndalur. Jo fort larg nga aty, udhėheqėsi i OPM-sė, Rehna 69 vjeēar, ka tubuar komandantėt e tij. Zhvillohet takimi i Kėshillit Luftarak dhe meshkujt qė udhėtuan me anije sjellin porosi tė rėndėsishme nga Jajapura. Flitet pėr shėnjestrat e reja tė sulmeve, pėr sigurimin e armėve, organizimin e trajnimit luftarak pėr ushtarėt e ri-gjėra tė cilat janė tė rėndėsishme nė pėrditshmėrinė e luftėtarėve guerilė.

“Natyrisht se jemi tė dobėt, natyrisht se kemi pak armė. Por si synon njė fuqi pushtuese, si Indonezia, tė fitojė luftėn kundėr njė populli tė tėrė”, thotė Rahma. Mė pas ai tregon ngjyrėn e tij mė tė errėt tė lėkurės:”Indonezianėt as qė duken si ne, nuk kemi asgjė tė pėrbashkėt me ta, ata janė armiqtė tonė”.

Ai ėshtė luftėtarė veteran qė nga orėt e para, nė mesin e atyre qė rrokėn armėt nė vitin 1969, pasi qė Indonezia manipuloi referendumin pėr pavarėsi, duke e bėrė kėtė rajon tė pasur me minerale pjesė tė Indonezisė.

Qė nga ajo kohė, tė gjitha qeveritė nė Xhakartė kanė plaēkitur Papuan Perėndimore, duke eksploatuar aty arin, naftėn dhe drurin. Megjithatė, Papua nuk ka parė shumė nga kjo pasuri.

Edhe sot rajoni ėshtė tejet i prapambetur. Ēdo i katėrti banor i Papuas nuk di as shkrim as lexim dhe rajoni ka nivelin mė tė lartė tė njerėzve tė infektuar me virusin HIV.

Askund dallimi ndėrmjet banorėve autokton dhe pushtuesve indonezian nuk ėshtė mė i dukshėm, se sa nė qytetin Timika. Nė kėtė qytet gjindet miniera mė e madhe e arit nė botė.

“Indonezianėt po na vjedhin nderin tonė, po shkatėrrojnė kulturėn tonė, po vrasin fėmijėt dhe gratė tona”, thotė Marcello. Ky komandant i njė brigade tė OPM-sė ėshtė njė prej njerėzve mė tė kėrkuar nė Papua. Megjithatė, pėr shumė njerėz nė Papua Marcello ėshtė njė hero. Indonezianėt e cilėsojnė si terrorist, luftėtarėt e tė cilėt vrasin bujq, rrėmbejnė shtetas tė huaj dhe shkatėrrojnė pompat e minierės sė arit.

“Ne luftojmė pėr mbijetesė. Nėse nuk mbrohemi, pas disa viteve nga Papua nuk do tė mbetet asgjė. Mbetjet nga miniera po helmojnė lumenjtė dhe liqenet tona dhe me tė ardhurat, Indonezia po financon luftėn kundėr Papuas”, mbrohet Marcello nga kritikat.

Por ēfarė mund tė bėjnė luftėtarėt e tij kundėr njė ushtrie moderne? A nuk ėshtė kjo njė vetėvrasje?

Marcello ngrit supet. “Nuk kemi zgjidhje tjetėr”, pėrgjigjet ai, pėr t’u zhdukur me pas me luftėtarėt e tij, tė armatosur me harqe dhe shigjeta, nė pyll.

Edhe Rehna thotė se do tė vazhdojė luftėn. Por nganjėherė ai kaplohet nga dyshimi. OKB-ja nuk qanė mė kokėn pėr tė drejtėn e vetėvendosjes sė popujve, tė cilėt nuk kanė lobi tė fuqishėm. Dhe nga aspekti ushtarak, as ushtria indoneziane, e as kryengritėsit nuk janė duke shėnuar ndonjė pėrparim. Duket se problemi kryesor ėshtė politika e kolonizimit, e udhėhequr nga qeveria nė Xhakartė, e cila ka tashmė disa dekada qė ka sjellė nė rajon indonezianė nga Java dhe Sumatra.

Pėrderisa popullata autoktone para 40 dekadave e popullonte pothuajse 100 pėr qind Papuan Perėndimore, ajo ndėrkohė pėrbėn vetėm 50 pėr qind tė rreth 3 milionė banorėve tė rajonit.

Dhe sė shpejtė, popullata autoktone do tė jetė pakicė nė tokėn e saj. “Holandezėt vetėm na kanė shtypur, indonezianėt dėshirojnė tė na shkatėrrojnė”, pėrfundon Rehna.

Komentet ()